Η εκρηκτική ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών πάρκων έχει δημιουργήσει ένα σοβαρό πρόβλημα, αφού δεν υπάρχει ένα σαφές και λειτουργικό νομικό πλαίσιο για τη διαχείριση των αποβλήτων τους. Αυτό το κενό δημιουργεί μια ατμόσφαιρα αβεβαιότητας και αδράνειας.

• Αμφίβολη εισφορά: Είναι ασαφές ποιος πρέπει να πληρώσει το τέλος ανακύκλωσης: ο εισαγωγέας των πάνελ ή ο κάτοχος του φωτοβολταϊκού πάρκου; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα έχει άμεσο αντίκτυπο στην αγορά. Μέχρι να οριστεί η τελική τιμή της εισφοράς –η οποία αναμένεται να καθοριστεί μετά από μελέτη που θα ολοκληρωθεί στα τέλη του 2025 ή στις αρχές του 2026– ισχύει μια «προσωρινή» τιμή των 300 ευρώ ανά τόνο. Αυτό το ποσό προκαλεί αντιδράσεις, καθώς θεωρείται υπερβολικά υψηλό σε σχέση με το πραγματικό κόστος ανακύκλωσης (που εκτιμάται στα 80-100 ευρώ), με αποτέλεσμα να «παγώνει» η αγορά.
• Τα «ιστορικά απόβλητα»: Ένα ακόμα μείζον πρόβλημα αφορά τον παλιό εξοπλισμό, δηλαδή τα φωτοβολταϊκά που εγκαταστάθηκαν πριν από το 2012. Η ισχύουσα ευρωπαϊκή Οδηγία ορίζει ως υπεύθυνους τους εισαγωγείς του εξοπλισμού και όχι τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, στην πράξη, η πλειονότητα των πάνελ εισήχθησαν από την Κίνα μέσω άλλων χωρών της ΕΕ και δεν καταγράφηκαν στην Ελλάδα, καθιστώντας τον εντοπισμό των υπόχρεων σχεδόν αδύνατο.

Πού καταλήγει ο παλιός εξοπλισμός

Αντί να οδηγείται σε μονάδες ανακύκλωσης, ο παλιός εξοπλισμός είτε συσσωρεύεται στους χώρους των πάρκων είτε αποθηκεύεται πρόχειρα σε αποθήκες. Αυτή η συσσώρευση χιλιάδων τόνων παλαιών πάνελ συνιστά μια νέα, υποτιμημένη περιβαλλοντική απειλή.

Στην Ελλάδα, μέχρι το 2023 είχαν ανακυκλωθεί μόλις 36 τόνοι πάνελ. Με την εγκατεστημένη ισχύ να ξεπερνά τα 5 GWp και τα πρώτα μεγάλα έργα του 2010 να φτάνουν στο τέλος του κύκλου ζωής τους, η ανάγκη για ένα αξιόπιστο σύστημα διαχείρισης είναι πλέον επιτακτική.

Γιατί η αγορά βρίσκεται σε ακινησία

Η κατάσταση αυτή έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός φαύλου κύκλου.

• Διογκωμένα χρέη: Η απουσία ενός μηχανισμού αυτόματης παρακράτησης της εισφοράς (όπως είχε εξεταστεί στο παρελθόν) έχει οδηγήσει σε διόγκωση των ανεξόφλητων χρεών. Το πραγματικό ύψος τους είναι άγνωστο και η έλλειψη ρύθμισης για αυτά τα παλιά χρέη καθιστά αδύνατη τη δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος συλλογής.
• Ελλιπής ιχνηλασιμότητα: Το Εθνικό Μητρώο Παραγωγών (ΕΜΠΑ) δεν είναι πλήρες, με αποτέλεσμα πολλοί εισαγωγείς να μην καταγράφονται και να μην αποδίδουν τις εισφορές τους. Αν και η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει το ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος για την πλήρη ιχνηλασιμότητα, η εφαρμογή του στην Ελλάδα καθυστερεί.

Το επενδυτικό ενδιαφέρον

Παρά τα προβλήματα, ο τομέας της ανακύκλωσης φωτοβολταϊκών προσελκύει επενδύσεις. Εκτός από τα ήδη υπάρχοντα εργοστάσια σε Κρήτη και Ριτσώνα, υπάρχουν νέοι παίκτες και συστήματα που δραστηριοποιούνται:

• RE-LAT ΑΕ (του ομίλου AKTOR)
• PV REVIVE (πρωτοβουλία της κινεζικής Jinko)
• ANA.FOS (με έδρα τη Θεσσαλονίκη)

Αυτές οι πρωτοβουλίες δείχνουν ότι η τεχνολογία και το ενδιαφέρον για την ανακύκλωση υπάρχουν. Αυτό που λείπει, όμως, είναι ένα σταθερό και αξιόπιστο θεσμικό πλαίσιο που θα επιτρέψει σε αυτά τα συστήματα να λειτουργήσουν αποδοτικά και να διαχειριστούν τον αυξανόμενο όγκο των αποβλήτων, προτού το πρόβλημα γίνει μη αναστρέψιμο.