Η κατάσταση της διαχείριση απορριμμάτων στην Ελλάδα αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις, με την ταφή να παραμένει η κυρίαρχη μέθοδος και την εφαρμογή σύγχρονων λύσεων να καθυστερεί. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) επιχειρεί να ανατρέψει αυτή την εικόνα με ένα νέο σχέδιο για την ενεργειακή αξιοποίηση αποβλήτων. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές ενστάσεις και προβληματισμοί που θέτουν σε κίνδυνο την επιτυχία του εγχειρήματος.
Το σχέδιο του ΥΠΕΝ, όπως προβλέπεται στη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), αφορά τη δημιουργία έξι μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης σε όλη τη χώρα, με συνολικό προϋπολογισμό άνω του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ. Στις μονάδες αυτές θα οδηγούνται τα δευτερογενή (απορριμματογενή) καύσιμα και υπολείμματα που προκύπτουν από την επεξεργασία των αστικών αποβλήτων. Το τελικό αυτό στάδιο όμως προϋποθέτει την προηγούμενη διαλογή στην πηγή, την ανάκτηση και την ανακύκλωση, ώστε στις μονάδες να μην καταλήγει το σύνολο των απορριμμάτων. Στόχος είναι η ταφή να περιοριστεί από το 80% στο 10% έως το 2035, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Η περίπτωση της Αττικής
Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στην Αττική, όπου παράγεται περίπου το 40% των σκουπιδιών της χώρας. Παρά τις μακροχρόνιες δεσμεύσεις, η δημιουργία Μονάδων Επεξεργασίας Απορριμμάτων (ΜΕΑ) παραμένει στάσιμη, με τη διαχείριση να εξαρτάται αποκλειστικά από τον Χώρο Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ) της Φυλής. Εκπρόσωποι μεγάλων κατασκευαστικών και ενεργειακών εταιρειών τονίζουν ότι χωρίς τις απαραίτητες ΜΕΑ, η εφαρμογή του νέου σχεδίου είναι αδύνατη. Η ευρωπαϊκή και η ελληνική νομοθεσία απαιτούν πρώτα επεξεργασία και ανάκτηση υλικών και μετά την καύση του υπολείμματος. Οι διαδικασίες για την κατασκευή των νέων ΜΕΑ στην Αττική, συνολικού κόστους 2,5 δισ. ευρώ, «σέρνονται» εδώ και χρόνια, γεγονός που οδηγεί σε νέα αναπόφευκτα σχέδια επέκτασης του ΧΥΤΑ Φυλής.
Αμφίβολη επίτευξη των στόχων
Το Δίκτυο Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ) εκφράζει επίσης την αμφιβολία του για την τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων. Οι ΜΕΑ/ΜΑΑ (Μονάδες Επεξεργασίας και Ανάκτησης – Ανακύκλωσης), ειδικά στην Αττική, δεν αναμένεται να ολοκληρωθούν μέχρι το 2030. Αυτό καθιστά προβληματικό τον στόχο του ΥΠΕΝ για την προκήρυξη των έργων των μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης το 2026 και τη λειτουργία τους το 2029.
Στη ΣΜΠΕ προβλέπεται ότι στις μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης της Αττικής και της Βοιωτίας θα κατευθυνθούν τα απορριμματογενή καύσιμα και υπολείμματα από τις ΜΕΑ/ΜΑΑ του Λεκανοπεδίου. Ωστόσο, η χαμηλή ωριμότητα των διαδικασιών για την υλοποίηση των ΜΕΑ/ΜΑΑ καθιστά τους αριθμούς αυτούς μη δεσμευτικούς. Για αυτόν τον λόγο, προτείνεται ένα εύρος δυναμικότητας για τις μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης, ως μέτρο ασφαλείας.
Γενικότερα, πολλοί εμπλεκόμενοι επισημαίνουν ότι η έμφαση έχει δοθεί στην ενεργειακή αξιοποίηση, η οποία όμως αποτελεί το τρίτο βήμα στην ιεραρχία της διαχείρισης απορριμμάτων. Τα δύο πρώτα, η σωστή επεξεργασία και η ανάκτηση υλικών, δεν έχουν προχωρήσει. Χωρίς την πρόοδο αυτών των βημάτων, η επένδυση στις μονάδες καύσης είναι επισφαλής και ενδέχεται να βρει απέναντί της και τις τοπικές κοινωνίες, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν.
