Του Γιώργου Περκουλίδη 
Πρεσβευτής του Συμφώνου για το Κλίμα,
Δρ. Μηχανολόγος Μηχανικός, ΕΔΙΠ ΑΠΘ

Η κλιματική κρίση και οι επιπτώσεις της στην κοινωνία, την οικονομία και την αγροδιατροφική αλυσίδα απαιτούν άμεσες και συστημικές παρεμβάσεις. Η διαχείριση των τροφικών αποβλήτων δεν αποτελεί πλέον απλώς ένα τεχνικό ζήτημα αποκομιδής, αλλά κρίσιμο εργαλείο της πράσινης μετάβασης. Η αξιοποίησή τους για την παραγωγή ενέργειας ενισχύει την κυκλική οικονομία και συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Από το 2000 και έπειτα, η διεθνής κοινότητα εντείνει τις προσπάθειές της για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων και την αξιοποίηση των οργανικών αποβλήτων. Παράλληλα, η ανάγκη περιορισμού των ρύπων και η σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα οδηγούν στην ενίσχυση τοπικών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με την τοπική αυτοδιοίκηση να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη μετάβαση αυτή.

Στην Ελλάδα, με εγκύκλιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος (20/12/2021), υπενθυμίστηκε στους Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ) η υποχρέωση επιβολής του «τέλους ταφής». Το τέλος ξεκινά από 20 €/τόνο και αυξάνεται ετησίως κατά 5 €, φθάνοντας τα 55 € το 2027. Παρότι επιβαρύνει τους προϋπολογισμούς των δήμων, το μέτρο αυτό δημιουργεί ευκαιρίες για την υιοθέτηση λύσεων με υψηλή προστιθέμενη αξία, όπως η ανάκτηση ενέργειας από οργανικά απόβλητα.

Η παραγωγή ενέργειας από τροφικά υπολείμματα επιτυγχάνεται κυρίως μέσω της αναερόβιας χώνευσης, μιας ώριμης τεχνολογίας που μετατρέπει τα οργανικά συστατικά σε βιοαέριο. Το παραγόμενο βιοαέριο μπορεί να αξιοποιηθεί για την παραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας, ή ως καύσιμο για οχήματα, ενισχύοντας την ενεργειακή ανεξαρτησία της χώρας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΕΕ, έως το 2050, το 10–30% του εισαγόμενου φυσικού αερίου μπορεί να αντικατασταθεί με βιομεθάνιο.

Στην περίπτωση της Θάσου, υπολογίζεται ότι από 2.500 τόνους τροφικών αποβλήτων ετησίως μπορούν να παραχθούν περίπου 750.000 κυβικά μέτρα βιοαερίου. Εξετάζονται δύο σενάρια αξιοποίησης με χρήση κινητών αναερόβιων αντιδραστήρων τύπου «απορριμματοκιβωτίου»: (α) συμπαραγωγή ηλεκτρικής και θερμικής ενέργειας, και (β) αποκλειστική ανάκτηση θερμότητας για χρήση σε επαγγελματικές κουζίνες. Οι αντιδραστήρες αυτοί είναι κατάλληλοι για αποκεντρωμένες λύσεις σε μικρούς όγκους αποβλήτων και προσφέρουν ουσιαστική εξοικονόμηση κόστους στις τοπικές επιχειρήσεις εστίασης.

Τα οικονομικά στοιχεία δείχνουν ότι οι επενδύσεις στην κυκλική οικονομία των τροφίμων είναι και περιβαλλοντικά αναγκαίες και οικονομικά αποδοτικές. Και στα δύο σενάρια εξετάζεται η εγκατάσταση 14 κινητών μονάδων αναερόβιας ζύμωσης, που φέρνουν την καινοτομία κοντά στην πηγή παραγωγής αποβλήτων – τα εστιατόρια.

Στο πρώτο σενάριο (συμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας), η επένδυση είναι 4 εκατ. €. Τα ετήσια έσοδα εκτιμώνται σε 600.000 € από ηλεκτρισμό και 157.000 € από θερμότητα, καθιστώντας την επένδυση αποδοτική από τον 6^ο  χρόνο. Στο δεύτερο σενάριο (τοπική χρήση θερμότητας), το βιοαέριο καίγεται επιτόπου στις κουζίνες, με θερμική απόδοση 85% και παραγωγή 572 MWh/έτος. Η επένδυση είναι 3,4 εκατ. € με κερδοφορία από τον 4^ο  χρόνο.

Η δυνατότητα ταχείας απόσβεσης και η τοπική κοινωνική υπεραξία αυτών των έργων αποτελούν ισχυρά επιχειρήματα για την προώθηση πράσινων συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Πρόκειται για λύσεις κατάλληλες για αστικά και τουριστικά περιβάλλοντα, που συνδυάζουν κυκλική οικονομία, ενεργειακή αυτονομία και κλιματική ανθεκτικότητα. Η διαχείριση των τροφικών αποβλήτων δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κόστος, αλλά ως επένδυση στο μέλλον. Με έξυπνες υποδομές, αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων και συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα, μπορούμε να επιτύχουμε κλιματική ουδετερότητα, ενεργειακή αυτάρκεια και βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.

Το μέλλον της ενέργειας και του κλίματος μπορεί να ξεκινήσει… από το τραπέζι μας.

Υποσημείωση:

Το κείμενο βασίζεται στα αποτελέσματα της εργασίας «Ανάπτυξη συστήματος για τη διαχείριση των τροφικών αποβλήτων υπό το πρίσμα της κυκλικής οικονομίας: Εφαρμογή στο νησί της Θάσου» των Γ. Περκουλίδη, Ν. Μουσιόπουλου και Ι. Παυλίδου, η οποία παρουσιάστηκε στο 7^ο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΕΕΔΣΑ) με τίτλο «Επιτάχυνση της Μετάβασης στην Κυκλική Οικονομία – Ευκαιρίες & Κίνδυνοι» (2022).

_______________________________________________________________________________________

Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.