Το νέο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών 2 (ΣΕΔΕ ΙΙ/ETS2) της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί μια τολμηρή μεταρρύθμιση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, επεκτείνοντας την τιμολόγηση του άνθρακα σε τομείς κλειδιά που μέχρι πρότινος δεν καλύπτονταν από το αρχικό ETS1 Το ETS2, το οποίο θεσπίστηκε στο πλαίσιο του πακέτου Fit for 55, έχει σχεδιαστεί για να επιταχύνει την απανθρακοποίηση στους τομείς των οδικών μεταφορών, των κτιρίων (συμπεριλαμβανομένης της οικιακής θέρμανσης) και σε δραστηριότητες μικρής κλίμακας.
- Επέκταση της κάλυψης: Το σύστημα επεκτείνεται σε καύσιμα που χρησιμοποιούνται στην οικιακή θέρμανση και στις οδικές μεταφορές, με την άμεση επίπτωση στους προμηθευτές και πρατήρια καυσίμων να αναμένεται έως το 2027.
- Αυξανόμενη αγορά: Εκτιμάται ότι το ETS2 θα γίνει η μεγαλύτερη αγορά άνθρακα της ΕΕ μέχρι το 2030, ξεπερνώντας το ETS1, με προβλεπόμενο όγκο 1,1 δισεκατομμύρια τόνους CO₂ (MtCO₂) υπό την αρμοδιότητά του έως το 2027. Σημειώνεται ότι οι οδικές μεταφορές αναμένεται να συνεισφέρουν περισσότερο από το ήμισυ αυτού του όγκου (περίπου ).
- Μείωση εκπομπών: Το ETS2 λειτουργεί θέτοντας ένα ανώτατο όριο (cap) στις συνολικές επιτρεπόμενες εκπομπές, το οποίο θα μειώνεται σταδιακά, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος της ΕΕ για 55% μείωση των εκπομπών έως το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.
Μηχανισμός λειτουργίας και οικονομικά κίνητρα
Σε αντίθεση με το ETS1, η υποχρέωση συμμόρφωσης στο ETS2 δεν αφορά τον τελικό καταναλωτή, αλλά τους ρυθμιζόμενους προμηθευτές καυσίμων.
- Υποχρέωση συμμόρφωσης: Οι προμηθευτές καυσίμων υποχρεούνται να αγοράζουν δικαιώματα εκπομπών (EUA2) για την κάλυψη των εκπομπών που αντιστοιχούν στα καύσιμα που διαθέτουν προς κατανάλωση. Αυτό δημιουργεί ένα ισχυρό οικονομικό κίνητρο για τη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος.
- Πρόβλεψη τιμής: Καθώς το ανώτατο όριο μειώνεται και η προσφορά δικαιωμάτων περιορίζεται, η τιμή του άνθρακα αναμένεται να αυξηθεί. Σύμφωνα με προβλέψεις, η τιμή του EUA2 θα μπορούσε να φτάσει τα €147,8 ανά δικαίωμα έως το 2030, λόγω ενός διαρθρωτικού ελλείμματος στην αγορά που αναμένεται να εμφανιστεί γύρω στο 2029.
Μοχλοί μείωσης εκπομπών και δικλίδες ασφαλείας
Η επίτευξη των στόχων του ETS2 θα στηριχθεί σε τεχνολογικές εξελίξεις και ρυθμιστικές παρεμβάσεις:
- Τεχνολογική αλλαγή: Αναμένονται ταχεία διείσδυση υβριδικών/ηλεκτρικών οχημάτων και ευρεία υιοθέτηση αντλιών θερμότητας στα κτίρια. Επιπλέον, προβλέπεται αύξηση 73% στη χρήση βιώσιμων βιοκαυσίμων στις οδικές μεταφορές μεταξύ 2024 και 2030, με τα βιοκαύσιμα να αντιπροσωπεύουν περίπου το 14% του μείγματος καυσίμων οδικών μεταφορών έως το 2030.
- Μηχανισμοί σταθερότητας: Η ΕΕ εξετάζει μέτρα για τον περιορισμό της μεταβλητότητας των τιμών. Ένα προτεινόμενο μέτρο περιλαμβάνει την ενίσχυση του προσαρμοσμένου στον πληθωρισμό ανώτατου ορίου των €45/EUA2 μέσω της έγχυσης πρόσθετων δικαιωμάτων από το Αποθεματικό Σταθερότητας Αγοράς (MSR) του ETS2. Η μοντελοποίηση δείχνει ότι μια τέτοια παρέμβαση θα μπορούσε να συγκρατήσει την τιμή στα €111,4/EUA2 έως το 2030.
Συνολικά, το ETS2 καθιερώνει την τιμολόγηση του άνθρακα ως βασικό μοχλό απανθρακοποίησης σε καίριους τομείς, συνδυάζοντας σταδιακά αυστηρότερο cap, οικονομικά κίνητρα και υποστήριξη σε τεχνολογικές λύσεις χαμηλών εκπομπών. Η μελλοντική του εξέλιξη θα διαμορφωθεί από την αλληλεπίδραση ρυθμιστικών παρεμβάσεων και της δυναμικής της αγοράς.
