Του Θάνου Γεωργούντζου,
Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα,
Δικηγόρος, LL.M. Nαυτικού Δικαίου
Η ναυτιλία είναι μία επιχειρηματική δραστηριότητα εντάσεως κεφαλαίου, παρουσιάζει υψηλές κεφαλαιακές απαιτήσεις σε όλους τους τομείς της, από τις αγοραπωλησίες και τις ναυλώσεις πλοίων μέχρι τις επισκευές ή τη διάλυσή τους. Παραδοσιακά, κοινός στόχος όλων των μορφών χρηματοδότησης της επιχειρηματικής δραστηριοποίησης στο ναυτιλιακό τομέα υπήρξε η αύξηση του κέρδους, των υποδομών και των περιουσιακών στοιχείων των ναυτιλιακών εταιρειών.
Στο σύγχρονο, ωστόσο, κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον, αναδεικνύεται ένας νέος θεμελιώδης πυλώνας: η βιωσιμότητα. Οι επιχειρήσεις καλούνται πλέον να λειτουργούν με σεβασμό προς το περιβάλλον και την κοινωνία, ευθυγραμμιζόμενες με τις αρχές της υπεύθυνης εταιρικής διακυβέρνησης. Το ενδιαφέρον σημαντικού ποσοστού του επενδυτικού και δανειοδοτικού κοινού έχει μεταστραφεί από την απλή επιδίωξη αύξησης του όγκου και των επιδόσεων του χαρτοφυλακίου, στη στήριξη εταιρειών που συνδυάζουν την οικονομική αποδοτικότητα με θετικό περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα. Στην ίδια οικονομική, κοινωνική και ηθική πίεση υπόκεινται και οι ναυτιλιακές επιχειρήσεις.
Oι Στόχοι Αειφόρου Λειτουργίας στη Ναυτιλία – Κριτήρια ESG
Στην εισαγωγή νέων «ηθών» στην άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας στη θάλασσα και στο πλαίσιο προσέγγισης της αειφορίας στη ναυτιλία, εντάσσεται η βελτίωση της εταιρικής διακυβέρνησης των ναυτιλιακών επιχειρήσεων μέσω των κριτηρίων ESG (Environmental – Social – Governance). Τα κριτήρια αυτά εστιάζουν στην επίτευξη περιβαλλοντικών, εργασιακών και κοινωνικών στόχων, ενισχύοντας τη βιώσιμη ανάπτυξη του κλάδου.
“E” – Περιβάλλον
Η πρώτη συνιστώσα των κριτηρίων ESG, το Περιβάλλον, συνδέει άμεσα τη λειτουργία των εταιρειών με συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς στόχους που σταδιακά αποκτούν δεσμευτικό χαρακτήρα. Η στρατηγική του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) για την επίτευξη μηδενικών εκπομπών έως το 2050 (Net Zero Framework), η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (EU Green Deal) και η ένταξη της ναυτιλίας στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS), διαμορφώνουν ένα νέο πλαίσιο περιβαλλοντικής συμμόρφωσης που επιταχύνει τη διαδικασία αποανθρακοποίησης (decarbonization) και τη μετάβαση του κλάδου προς τη βιωσιμότητα.
Image Source: ColoadX, https://coloadx.com/blog/green-shipping-and-eco-friendly-logistics
Υπό αυτό το πρίσμα, ο σχεδιασμός για μία πράσινη και αειφόρο ναυτιλία επικεντρώνεται στη σταδιακή μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, διά της επιβολής υποχρεώσεων, αλλά και της παροχής κατάλληλων κινήτρων, με στόχο την επανακατεύθυνση της ναυτιλιακής βιομηχανίας σε συνθήκες «πράσινης λειτουργίας» και χρήσης εναλλακτικών και φιλικότερων προς το περιβάλλον ενεργειακών πηγών.
Βιώσιμη Χρηματοδότηση της Ναυτιλίας & Poseidon Principles
Η συστηματική εφαρμογή κριτηρίων ESG με υλοποίηση βέλτιστων πρακτικών στους άξονες «Περιβάλλον – Κοινωνία – Διοίκηση» ενισχύει την εταιρική αξία των επιχειρήσεων, αξιοποιείται δε ευρέως, τόσο στη χρηματοοικονομική αξιολόγηση των εταιριών, όσο και στις επιλογές των διεθνών επενδυτών. Η σύνδεση, άλλωστε, των όρων χρηματοδότησης με τις επιδόσεις στο ESG πεδίο, αναμένεται να επιταχύνει τη μετάβαση της ναυτιλίας προς πιο βιώσιμα πρότυπα λειτουργίας.
Στο πλαίσιο αυτό, η πρωτοβουλία Poseidon Principles αναδεικνύεται σε κεντρικό άξονα της συνιστώσας Περιβάλλον όσον αφορά στη ναυτιλιακή βιομηχανία, εισάγοντας συγκεκριμένο πλαίσιο κλιματικής ευθυγράμμισης ως προϋπόθεση για την έγκριση ναυτιλιακού δανεισμού από τις διεθνείς τράπεζες που συμμετέχουν. Τα Poseidon Principles, ως μία καινοτόμος πρωτοβουλία προς την κατεύθυνση της αποανθρακοποίησης του κλάδου, αποτελούν συμφωνία μεταξύ των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και άλλων συναφών φορέων, βάσει της οποίας καθορίζεται ένα κοινό πλαίσιο για την ενσωμάτωση κλιματικών παραμέτρων στη διαδικασία λήψης χρηματοδοτικών αποφάσεων για ναυτιλιακά έργα (π.χ. ναυπήγηση πλοίου).
Πρόκειται κατ’ ουσίαν για μία ιδιωτική πρωτοβουλία βιώσιμης χρηματοδότησης από τον κλάδο των τραπεζών, σύμφωνα με την οποία μεγάλα παγκόσμια χρηματοδοτικά ιδρύματα ναυτιλίας εγκρίνουν πράσινες χρηματοδοτικές διευκολύνσεις στη ναυτιλία υπό τον όρο ότι αυτές διοχετεύονται σε φιλικές προς το περιβάλλον επενδύσεις. Εν άλλοις λόγοις, οι αρχές αυτές, σχεδιασμένες σε συνεργασία με φορείς της αγοράς, έχουν στόχο να εισαγάγουν κλιματικές επιδιώξεις στα κριτήρια δανειοδότησης, επί τη βάσει τεσσάρων επιμέρους εργαλείων: (α) Ετήσιας αξιολόγησης της επιτευχθείσας συμμόρφωσης, (β) λογοδοσίας, (γ) συμβατικής δέσμευσης και (δ) διαφάνειας.
Μέχρι σήμερα, 36 χρηματοπιστωτικά ιδρύματα έχουν υπογράψει τα Poseidon Principles, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 80% του παγκόσμιου χαρτοφυλακίου ναυτιλιακών δανείων. Η εφαρμογή τους εκτιμάται ότι θα επηρεάσει ουσιαστικά τη χρηματοοικονομική απόδοση των ναυτιλιακών επιχειρήσεων, καθώς το πρόσθετο κόστος εκσυγχρονισμού του στόλου συνεπάγεται αυξημένες ανάγκες χρηματοδότησης, η οποία θα περάσει σε μεγάλο βαθμό και πάλι μέσα από «πράσινα» κριτήρια. Ήδη παρατηρείται αύξηση των παραγγελιών νέων, πιο «καθαρών» πλοίων και, παράλληλα, επιδιώκεται η αναβάθμιση του στόλου σε πιο πράσινο και φιλικό προς το περιβάλλον, με την τοποθέτηση scrubbers ή με τη χρήση εναλλακτικών καυσίμων.
Η Πράσινη Μετάβαση της Ναυτιλίας ως Πρόκληση
Η μετάβαση των πλοίων στη νέα εποχή καθίσταται αναγκαία και διαφαίνεται ότι μικρές ναυτιλιακές επιχειρήσεις ή επιχειρήσεις, οι οποίες δεν έχουν πρόσβαση σε μεγάλα κεφάλαια θα δυσκολευτούν περισσότερο να επιβιώσουν σε αυτό το απαιτητικό περιβάλλον. Σε κάθε περίπτωση, οι αυξημένες δαπάνες που προκύπτουν θα μετακυλιστούν αναγκαστικά στους ναυλωτές και τελικώς στους καταναλωτές, καθόσον θα αυξηθούν τα μεταφορικά κόστη. Γίνεται, επομένως, αντιληπτό ότι τα νέα μέτρα θα επηρεάσουν ευρύτερα τους όρους εκμετάλλευσης των πλοίων, τη διαμόρφωση των υποχρεώσεων των μερών, την κατανομή του κόστους συμμόρφωσης και τις συνθήκες ανταγωνισμού.
Καθίσταται, επομένως, κρίσιμο, η επανακατεύθυνση της ναυτιλίας σε συνθήκες πράσινης λειτουργίας να μη χάσει τον προσανατολισμό της. Η πράσινη μετάβαση απαιτεί διεθνή συντονισμό και ισχυρή πολιτική βούληση, κυβερνητική και διεθνή ρυθμιστική υποστήριξη, καθώς επίσης και αναβάθμιση των λιμενικών υποδομών και εξασφάλιση χρηματοδότησης, τόσο από δημόσιους, όσο και από ιδιωτικούς πόρους.
Ας μην λησμονούμε, πάντως, ότι σύμφωνα με το άρθρο 136 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, ο θαλάσσιος και ωκεάνιος βυθός και το υπέδαφός τους πέρα από τα όρια της εθνικής δικαιοδοσίας των κρατών – μελών αποτελούν «κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας». Παραμένει, συνεπώς, επιτακτικό οικουμενικό καθήκον: Η ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος, ως ανεκτίμητου λίκνου της ζωής και της ανθρωπότητας, να λάβει χώρα με τον δέοντα τρόπο, γιατί το αξίζει.
Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο
210 6394608.
