Της Χριστίνας Σαρρή,
Πρέσβειρα του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα,
Ιδρύτρια, Resilient Planet | Βιωσιμότητα & Επιχειρηματικός Μετασχηματισμός

Το 2026, βρισκόμαστε σε ένα σημείο μετάβασης.

Στην Ευρώπη, κάθε άνθρωπος παράγει κατά μέσο όρο 178 κιλά απορριμμάτων συσκευασίας τον χρόνο (Eurostat , 2023)[1]. Σχεδόν το μισό της θαλάσσιας ρύπανσης προέρχεται από συσκευασίες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)[2], ενώ περίπου το 40% των πλαστικών υλικών χρησιμοποιείται για συσκευασία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πλαίσιο PPWR)[3]. Στην Ελλάδα, η εικόνα δεν είναι πολύ διαφορετική.

Το υπάρχον σύστημα — βασισμένο κυρίως στην ανακύκλωση — δείχνει τα όριά του.

Από το γραμμικό μοντέλο “παράγω–καταναλώνω–πετάω” σε ένα σύστημα επαναχρησιμοποίησης.

Πηγή: Resilient Planet, βασισμένο στις εκθέσεις της European Reuse Barometer

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασιών (PPWR), που δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ στις 22 Ιανουαρίου 2025 και τίθεται σε εφαρμογή από τις 12 Αυγούστου 2026 — με τις πρώτες υποχρεώσεις να ισχύουν ήδη από τότε — αρχίζει να αλλάζει σταδιακά το σύστημα.

Ας κάνουμε ένα ταξίδι. Ένα ταξίδι στο μέλλον — για να δούμε τι θα έχουμε πετύχει το 2040, αν οι στόχοι του κανονισμού ως προς την επαναχρησιμοποίηση έχουν επιτευχθεί. Είναι 2040. Καθόμαστε στο ίδιο τραπέζι με τα παιδιά μας, τα ανίψια μας, τα εγγόνια μας — που γεννήθηκαν όταν ο κανονισμός άρχισε να εφαρμόζεται — και προσπαθούμε να τους εξηγήσουμε πώς λειτουργούσε κάποτε ο κόσμος.

Και η ερώτηση έρχεται φυσικά: «Δηλαδή παλιά πετάγατε όλα αυτά μετά από μία χρήση;». Η απάντηση είναι ναι. Και κάπου εκεί αρχίζουμε να εξηγούμε τι άλλαξε.

Το 2030 δεν ήταν απλώς ένα έτος-στόχος. Ήταν το σημείο που το σύστημα άρχισε να αλλάζει στην πράξη.

Ορισμένες μορφές συσκευασίας καταργήθηκαν. Στα εστιατόρια, οι μικροσυσκευασίες — φακελάκια σως, ατομικά βούτυρα, μαρμελάδες — αντικαταστάθηκαν από λύσεις επαναπλήρωσης και χύμα διάθεσης. Στα ξενοδοχεία, τα μικρά σαμπουάν και καλλυντικά αντικαταστάθηκαν από επαναγεμιζόμενους διανεμητές. Στα σούπερ μάρκετ, το πλαστικό φιλμ γύρω από φρούτα και λαχανικά περιορίστηκε σημαντικά, ιδιαίτερα όπου δεν είχε λειτουργικό ρόλο, οδηγώντας σε προϊόντα χωρίς συσκευασία ή εναλλακτικές λύσεις. Και οι περιττές εξωτερικές συσκευασίες — αυτές που υπήρχαν μόνο για να κάνουν το προϊόν πιο ελκυστικό — μειώθηκαν αισθητά.

Παράλληλα, επιτεύχθηκαν συγκεκριμένοι στόχοι.

Στις μεταφορές μεταξύ επιχειρήσεων, τουλάχιστον το 40% των συσκευασιών μεταφοράς έπρεπε να είναι επαναχρησιμοποιούμενες, ενώ μέσα στην ίδια εταιρεία ο στόχος έφτασε το 100%.

 Οι ίδιες συσκευασίες κινούνται συνεχώς μεταξύ προμηθευτών, αποθηκών και πελατών — δεν πετιούνται.

Πηγή: European Reuse Barometer, 2025

Στα ποτά, το 2030 το 10% των συσκευασιών έγινε επαναχρησιμοποιούμενο — κυρίως φιάλες που επιστρέφονταν — και το 2040 το ποσοστό αυτό έχει φτάσει το 25%. Για πρώτη φορά, η επαναχρησιμοποίηση δεν ήταν συμπληρωματική λύση, αλλά προτεραιότητα σε σχέση με την ανακύκλωση. Ταυτόχρονα, τα συστήματα επιστροφής με εγγύηση συνέβαλαν στην επίτευξη έως και 90% χωριστής συλλογής έως το 2029.

Μια πιο «αθόρυβη» αλλά κρίσιμη αλλαγή ήρθε μέσω των δημόσιων συμβάσεων. Μετά το 2030, το Δημόσιο αγόραζε μόνο λύσεις που πληρούσαν τις απαιτήσεις του κανονισμού. Για παράδειγμα, ένας δήμος δεν μπορούσε πλέον να προμηθεύεται συσκευασίες μίας χρήσης, αλλά όφειλε να επιλέγει επαναχρησιμοποιούμενα συστήματα ή λύσεις επαναπλήρωσης. Έτσι, η συμμόρφωση έγινε προϋπόθεση συμμετοχής στην αγορά.

Τίποτα από αυτά δεν θα λειτουργούσε χωρίς συνεργασία. Πολίτες, επιχειρήσεις και δημόσιος τομέας άρχισαν να κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Η μετάβαση δεν ήταν εύκολη.

Για τους πολίτες, το να επιστρέφεις συσκευασίες ή να χρησιμοποιείς επαναχρησιμοποιούμενα δοχεία δεν ήταν αυτονόητο. Χρειάστηκε χρόνος για να γίνει συνήθεια. Για παράδειγμα ο καθημερινός μας καφές: από το 2027 τα καταστήματα όφειλαν να δέχονται το δικό μας ποτήρι, χωρίς επιπλέον χρέωση. Και από το 2028, το ίδιο το κατάστημα έπρεπε να προσφέρει επαναχρησιμοποιούμενη επιλογή, με σύστημα επιστροφής.

Ο καταναλωτής συμμετέχει στο σύστημα: επιστρέφει, ξαναγεμίζει, επαναχρησιμοποιεί.

Πηγή: European Reuse Barometer, 2025

Για τις επιχειρήσεις, η πρόκληση ήταν ακόμη μεγαλύτερη. Χρειάστηκε να επενδύσουν σε συστήματα επιστροφής, καθαρισμού και μεταφοράς. Δεν άλλαζε απλώς το προϊόν — άλλαζε ο τρόπος λειτουργίας.

Και όμως, σταδιακά, η αλλαγή έγινε. Στο 2040, η επαναχρησιμοποίηση είναι απλώς ο τρόπος που λειτουργεί το σύστημα.

Και στο επίπεδο του κλίματος, η επίδραση ήταν ουσιαστική. Με λιγότερη παραγωγή υλικών και πιο αποδοτικά συστήματα, μειώθηκαν οι εκπομπές σε όλο τον κύκλο ζωής της συσκευασίας.

Και τότε, γύρω από το τραπέζι, κάποιος κάνει την επόμενη ερώτηση: ήταν αρκετά;

Τα ποσοστά που τέθηκαν ήταν σημαντικά, αλλά όχι πάντα ανάλογα με την κλίμακα του προβλήματος. Σε αρκετές περιπτώσεις, το μοντέλο της μίας χρήσης δεν αντικαταστάθηκε — απλώς περιορίστηκε.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό μάθημα: ότι η αλλαγή δεν ήταν ένα γεγονός, αλλά η αρχή μιας μετάβασης — προς ένα σύστημα όπου το να πετάς κάτι μετά από μία χρήση δεν θα θεωρείται πια φυσιολογικό.

Και εδώ επιστρέφουμε στο σήμερα.

Το 2026, ο κανονισμός μόλις ξεκινά να εφαρμόζεται. Οι επιλογές που θα γίνουν τώρα — από επιχειρήσεις, πολιτεία και πολίτες — θα καθορίσουν αν αυτό το σενάριο του 2040 θα γίνει πραγματικότητα.

Το μέλλον που περιγράψαμε δεν είναι δεδομένο. Είναι μια υπόθεση — που αρχίζει σήμερα. Και ίσως τελικά το πιο ουσιαστικό ερώτημα δεν αφορά μόνο το 2040, αλλά το τώρα: θα είναι αυτή η μετάβαση απλώς μια βελτίωση ή μια πραγματική αλλαγή συστήματος;

Το κείμενο αποτυπώνει τη λογική του κανονισμού και μερικούς από τους στόχους, με ορισμένες ερμηνευτικές συνδέσεις — κυρίως ως προς τις εκπομπές και την εξέλιξη της αγοράς.

Πηγές

• Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR): impact assessments και policy framework, https://environment.ec.europa.eu/topics/waste-and-recycling/packaging-waste_en
• European Reuse Barometer 2025 – Ανάλυση της αγοράς επαναχρησιμοποιούμενων συστημάτων, https://newreusealliance.eu/barometer/

Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.

[1] Eurostat – Packaging Waste Statistics (2023), https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Packaging_waste_statistics

[2] Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR): impact assessments και policy framework, https://environment.ec.europa.eu/topics/waste-and-recycling/packaging-waste_en

[3] Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR): impact assessments και policy framework, https://environment.ec.europa.eu/topics/waste-and-recycling/packaging-waste_en