Του Ισίδωρου Καμπόλη,
Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα
Υποψήφιος Διδάκτωρ ΕΜΠ, MSc Γεωλόγος-Γεωμορφολόγος,
Επιστημονικός Σύμβουλος του Σπηλαίου των Λιμνών (Καστριών, Αχαΐας)
Τα σπήλαια είναι τα μαγευτικά περιβάλλοντα που θαυμάζουμε είτε τηλεοπτικά είτε με φυσική παρουσία κατά τη επίσκεψή μας σε ένα τουριστικά αξιοποιημένο σπήλαιο. Φιλοξενούν παράξενες πέτρινες μορφές που εξάπτουν τη φαντασία, αλλά συγχρόνως δημιουργούν απορία για το σχηματισμό τους. Τα σπήλαια αποτελούν ιδιαίτερους χώρους, οι οποίοι υπέστησαν εκτεταμένη χρήση από τον άνθρωπο είτε ως χώροι κατοίκησης, ταφής, αποθήκευσης τροφών ή ως χώροι καταφυγής σε δύσκολες περιόδους. Η ανθρώπινη σκέψη καταπιάστηκε με τον προβληματισμό περί της λειτουργίας των σπηλαίων από πολύ παλιά. Η πρώτη τεκμηριωμένη αναφορά σε σπήλαια εντοπίζεται σε πλάκα σφηνοειδούς γραφής που χρονολογείται τον 9ο αιώνα π.Χ. Σε αυτήν απεικονίζεται μια εγκόλπωση που αποδίδεται σε σπήλαιο και «στρογγυλοί σχηματισμοί» πάνω από ένα σχηματισμό που θυμίζει σταλαγμίτη. Πρόκειται φυσικά για τις σταγόνες του νερού που αναπτύσσουν το σταλαγμίτη. Από επιστημονικής άποψης τα σπήλαια, μας έχουν αποδώσει σημαντικές πληροφορίες και γνώση για την εξέλιξη του ανθρώπου και των ζωικών ειδών μέσα από τις απολιθωμένες μορφές που διατήρησαν αποτελεσματικά στην πορεία του γεωλογικού χρόνου. Ένα γνώρισμα όμως, που άργησε να εντοπίσει η επιστημονική κοινότητα είναι η ιδιαίτερη ικανότητα των σπηλαίων να καταγράφουν την εξέλιξη των κλιματικών μεταβολών της επιφάνειας, δηλαδή την ιστορία του κλίματος της γης.
Σταλαγμιτική κολώνα (στο κέντρο) από το Σπήλαιο των Λιμνών (πηγή Ισίδωρος Καμπόλης)
Η συγκεκριμένη ιδιότητα οφείλεται στην σύνδεση των σπηλαίων και συγκεκριμένα των σχηματισμών που αυτά φιλοξενούν, με το επιφανειακό ανάγλυφο. Αν και φαντάζει δύσκολο μια γεωμορφή όπως τα σπήλαια, που αναπτύσσεται στο υπέδαφος, να αλληλοεπιδρά με την επιφάνεια, εντούτοις υφίσταται μια συνεχής και στενή επαφή μεταξύ των δυο χώρων. Οι σχηματισμοί των σπηλαίων, χαρακτηριζόμενοι από μεγάλη αφθονία με πιο γνωστούς τους σταλακτίτες και σταλαγμίτες, σχηματίζονται από τις σταγόνες του υπεδαφικού νερού που κρέμεται από σημεία της οροφής των σπηλαίων. Στην οροφή, η σταγόνα αναπτύσσει τον σταλακτίτη και ακριβώς από κάτω, μόλις πέσει, προκαλεί την ανάπτυξη του σταλαγμίτη. Η σταγόνα όμως, προέρχεται από το υπεδαφικό νερό που καταλαμβάνει το χώρο πάνω από την οροφή του σπηλαίου. Το υπεδαφικό νερό τροφοδοτείται από την επιφανειακή απορροή που οφείλεται κατά κύριο λόγο στις βροχοπτώσεις. Συνεπώς, η σταγονορροή στο περιβάλλον των σπηλαίων προέρχεται από το νερό της βροχής που σχηματίζεται στην ατμόσφαιρα. Με αυτόν τον τρόπο διασυνδέονται τα σπηλαιοαποθέματα (σχηματισμοί των σπηλαίων) με την ατμόσφαιρα.
Κατά τη στιγμή σχηματισμού των σταγόνων της βροχής, η ατμόσφαιρα φέρει συγκριμένα χαρακτηριστικά, εξαρτώμενα από την κλιματική της κατάσταση. Η τελευταία δεν ήταν ποτέ σταθερή, αλλά μεταβαλλόταν συνεχώς κατά τη διάρκεια του γεωλογικού χρόνου. Επομένως, η βροχόπτωση που σχηματίστηκε σε μια περίοδο 120 χιλιάδες χρόνια πριν από σήμερα, προκάλεσε σταγονορροή σε κάποιο σπήλαιο, η οποία ανέπτυξε έναν σταλαγμίτη με την απόθεση μιας ασβεστιτικής στρώσης και μετέφερε και αποθήκευσε την κλιματική πληροφορία της τότε ατμόσφαιρας σε αυτήν. Τα σπηλαιοαποθέματα συνίστανται από αλλεπάλληλες ασβεστιτικές στρώσεις στο εσωτερικό τους, όπως και οι κορμοί των δένδρων. Βέβαια, εξωτερικά τίποτα δεν προϊδεάζει την εσωτερική γεωμετρική τους οργάνωση.
Με την ανωτέρω διεργασία, οι σταλακτίτες και σταλαγμίτες των σπηλαίων αποθηκεύουν την κλιματική ιστορία της επιφάνειας του πλανήτη μας, κατά τη διάρκεια της λειτουργίας τους. Υπάρχουν σπηλαιοαποθέματα που λειτούργησαν για χρονική περίοδο κυμαινόμενη από λίγες χιλιάδες χρόνια έως λίγες εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Όμως, με το συνδυασμό των διαφορετικής ηλικίας σπηλαιοαποθεμάτων, η σύγχρονη επιστήμη είναι σε θέση να ανασυνθέτει την κλιματική ιστορία της γης. Επομένως, τα σπηλαιοαποθέματα αποτελούν τις χρονοκάψουλες του κλίματος και τα σπήλαια τους χώρους φιλοξενίας αυτών των “πέτρινων” σκληρών δίσκων. Εναπόκειται σε εμάς, η αποτελεσματική προστασία αυτών των φυσικών περιβαλλόντων, προκειμένου η αποθηκευμένη κλιματική πληροφορία να φθάσει και στις επόμενες γενιές ανθρώπων.
__________________________________________________________________________________
Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο inzeb@inzeb.org ή στο τηλέφωνο 210 6394608.
