Της Κατερίνας Μπακούση
Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα
Γεωπόνος, Επιστημονική συνεργάτιδα του Εργαστήριο Γεωπληροφορικής, ΑΠΘ
EU Climate Pact Ambassador
Η Επιστήμη των Πολιτών (ΕτΠ) είναι ένα είδος επιστημονικής ερευνάς στην οποία μη επαγγελματίες συνεργάζονται με ερευνητές για τη συλλογή και ερμηνεία δεδομένων, και τη συμβολή στην επίλυση προβλημάτων. Η εμπλοκή των πολιτών στην ΕτΠ μπορεί να ταξινομηθεί σε τέσσερα διαφορετικά επίπεδα. Στο πιο βασικό επίπεδο, οι πολίτες ενεργούν αποκλειστικά ως συλλέκτες δεδομένων. Στο δεύτερο επίπεδο, οι πολίτες όχι μόνο συλλέγουν δεδομένα αλλά βοηθούν και στην ερμηνεία τους. Το τρίτο επίπεδο περιλαμβάνει τη συμβολή των πολιτών στον ορισμό του ερευνητικού προβλήματος, ενώ στο τέταρτο και υψηλότερο επίπεδο συμμετοχής, οι πολίτες συμμετέχουν σε όλα τα στάδια της επιστημονικής διαδικασίας.
Image Source: g-pmuQfob8d-image-generator
Τα έργα ΕτΠ καλύπτουν διάφορους τομείς, αλλά είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για την ενημέρωση και δράση για το κλίμα. Οι πρωτοβουλίες ΕτΠ προσφέρουν πολύτιμες γνώσεις σχετικά με τις περιβαλλοντικές και κλιματικές επιπτώσεις των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, συμβάλλοντας στην ενημέρωση για πολιτικές που αντιμετωπίζουν τόσο τις τοπικές όσο και τις παγκόσμιες προκλήσεις. Η ΕτΠ εφαρμόζεται ευρέως στην έρευνα για την κλιματική κρίση, εστιάζοντας σε τομείς όπως η εδαφική υγρασία, τα υπόγεια ύδατα, οι πλημμύρες, ο πάγος, το βάθος του χιονιού, η μετανάστευση των πτηνών και η καταστροφή των κοραλλιογενών υφάλων. Οι μέθοδοι συλλογής δεδομένων διαφέρουν ανάλογα με το θέμα, αλλά οι πρωτοβουλίες αυτές έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές στη μελέτη των κλιματικών επιπτώσεων στο περιβάλλον. Στην έρευνα για την ποιότητα του αέρα, η ΕτΠ διαδραματίζει ζωτικό ρόλο παρέχοντας τοπικά δεδομένα για την ατμοσφαιρική ρύπανση, ευαισθητοποιώντας τους πολίτες και συμπληρώνοντας τα επίσημα δίκτυα παρακολούθησης. Με τη συμμετοχή του κοινού, τα έργα αυτά προωθούν τη μεγαλύτερη κατανόηση και δράση σε κρίσιμα ζητήματα όπως η ποιότητα του αέρα, η απώλεια της βιοποικιλότητας και η κλιματική αλλαγή.
Μερικές αξιοσημείωτες πρωτοβουλίες ΕτΠ είναι οι ακόλουθες:
- Το GLOBE Observer, ένα διεθνές πρόγραμμα στο οποίο συμμετέχουν πολίτες που συνεργάζονται με επιστήμονες για την παρακολούθηση του περιβάλλοντος και της κλιματικής κρίσης. Οι συμμετέχοντες συμβάλλουν χρησιμοποιώντας την εφαρμογή GLOBE Observer για να αναφέρουν παρατηρήσεις για τα σύννεφα, τους βιότοπους των κουνουπιών και τις χρήσεις γης. Οι παρατηρήσεις των σύννεφων βοηθούν τους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα το ρόλο τους στη μεταφορά ενέργειας, τα δεδομένα για τους βιότοπους κουνουπιών βοηθούν στην παρακολούθηση ασθενειών που επηρεάζονται από το κλίμα, ενώ οι λεπτομερείς χάρτες κάλυψης γης είναι ζωτικής σημασίας για τις εκτιμήσεις επικινδυνότητας από καταστροφές. Το GLOBE Observer υποστηρίζει επίσης την εκπαίδευση παρέχοντας δεδομένα για την έρευνα των μαθητών.
- Στο CurieuzeNeuzen Vlaanderen, ένα μεγάλης κλίμακας έργο ΕτΠ που διεξήχθη στο Βέλγιο, 20.000 κάτοικοι μέτρησαν την ποιότητα του αέρα κοντά στα σπίτια τους, με στόχο την δημιουργία ενός ολοκληρωμένου χάρτη ατμοσφαιρικής ρύπανσης τόσο στις αστικές όσο και στις αγροτικές περιοχές της περιοχής. Το έργο αυτό παρείχε εξαιρετικά λεπτομερή δεδομένα, προσφέροντας γνώσεις σχετικά με τα τοπικά πρότυπα ρύπανσης και βοηθώντας μελλοντικές πολιτικές για την ποιότητα του αέρα. Με τη συμμετοχή μιας τόσο μεγάλης ομάδας συμμετεχόντων, η πρωτοβουλία αύξησε με επιτυχία την ευαισθητοποίηση του κοινού και συνέβαλε με πολύτιμες πληροφορίες στην περιβαλλοντική έρευνα.
- Το έργο «Αναζητώντας κίτρινες πρίμουλες» καλεί τους συμμετέχοντες να παρατηρήσουν τα άνθη της πρίμουλας, η οποία έχει δύο τύπους. Η ισορροπία μεταξύ αυτών των τύπων είναι ζωτικής σημασίας για την επικονίαση και τη γενετική ποικιλομορφία, αλλά η απώλεια οικοτόπων προκαλεί ανισορροπίες στους πληθυσμούς του φυτού. Οι εθελοντές καλούνται να αφιερώσουν περίπου 30 λεπτά παρατηρώντας και καταγράφοντας τους τύπους πρίμουλας, ώστε να βοηθήσουν τους ερευνητές να παρακολουθήσουν αυτές τις αλλαγές, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην εξαφάνιση ενός τύπου. Η πρωτοβουλία αυτή είναι απαραίτητη για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι αλλαγές στο τοπίο επηρεάζουν την βιοποικιλότητα των φυτών.
- Η πρωτοβουλία Polar Citizen Science Collective εμπλέκει ταξιδιώτες στην Αρκτική και την Ανταρκτική για να βοηθήσουν στη συλλογή επιστημονικών δεδομένων, αντιμετωπίζοντας το υψηλό κόστος και τις υλικοτεχνικές προκλήσεις της πολικής έρευνας. Αξιοποιώντας το εκτεταμένο δίκτυο των πολικών τουριστικών πρακτόρων, το έργο παρέχει στους τουρίστες την ευκαιρία να συμβάλουν σε μελέτες που ενισχύουν την κατανόηση αυτών των ευαίσθητων περιοχών. Αυτή η συνεργασία μεταξύ των πολικών ταξιδιωτών και των ερευνητών βοηθά στην κάλυψη των κενών γνώσης και συμβάλλει στην προστασία και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των πολικών οικοσυστημάτων.
__________________________________________________________________________________
Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο inzeb@inzeb.org ή στο τηλέφωνο 210 6394608.
