Της Μαριάννας Ράππου,
Πρέσβειρα του Συμφώνου για το Κλίμα,
Γεωπόνος, Αρχιτέκτων Τοπίου, garden coach
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι πια σενάριο του μέλλοντος είναι η νέα καθημερινότητα των πόλεων μας. Οι υψηλές θερμοκρασίες, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η ρύπανση θέτουν υπό πίεση τις πράσινες υποδομές των πόλεων. Το αστικό πράσινο, άλλοτε διακοσμητικό στοιχείο, μετατρέπεται σε κρίσιμο εργαλείο κλιματικής προσαρμογής και προστασίας της δημόσιας υγείας. Καθώς η βιωσιμότητα και η ανθεκτικότητα γίνονται αναγκαίες αξίες, ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε το φυτικό υλικό αποκτά στρατηγική σημασία.
Η αύξηση της θερμοκρασίας και η αστάθεια των καιρικών συνθηκών εντείνουν το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Τα φυτά που φυτεύονταν χωρίς περιβαλλοντικά κριτήρια δεν μπορούν πλέον να ανταπεξέλθουν στις νέες συνθήκες. Η στρατηγική φύτευση δέντρων και θάμνων είναι πλέον αναπόσπαστο στοιχείο του πολεοδομικού σχεδιασμού, στοχεύοντας όχι μόνο στην αισθητική αναβάθμιση αλλά και στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και την προστασία από ακραία φαινόμενα.
Image Source: DALL·E
Η τοποθέτηση του φυτικού υλικού πρέπει να λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως οι επικρατούντες άνεμοι, οι μικροκλιματικές συνθήκες και τα σημεία υψηλής ρύπανσης (όπως δρόμοι υψηλής κυκλοφορίας). Φυτικοί φράχτες μέτριας πυκνότητας, τοποθετημένοι στρατηγικά γύρω από πηγές ρύπανσης, μπορούν να λειτουργήσουν ως φίλτρα για τον άνθρωπο. Ο φυτοστρωματικός (με φυτικούς ορόφους) σχεδιασμός με δέντρα, θάμνους και χαμηλή βλάστηση μιμείται την αρχιτεκτονική ενός υγιούς δάσους, ενισχύοντας την ικανότητα των φυτών να συγκρατούν την σκόνη και τα τοξικά αιωρούμενα σωματίδια σε διαφορετικά επίπεδα. Επιπλέον επιτρέπει την κατανόηση της οικολογικής λειτουργίας μέσω παρατήρησης συνδέοντας παιδιά και ενήλικες με την έννοια της φυσικής αλληλεξάρτησης.
Η επιλογή γηγενών και τοπικά προσαρμοσμένων φυτών, καθώς και ξηρανθεκτικών μεσογειακών ειδών, καταλήγει να αποτελεί την πιο βέλτιστη πρακτική στον σύγχρονο φυτοτεχνικό σχεδιασμό. Αυτά τα φυτά διαθέτουν φυσικούς μηχανισμούς εξοικονόμησης νερού, όπως βαθύ ριζικό σύστημα και φύλλα μικρά, τραχιά ή τριχωτά που τα καθιστούν ιδανικά για τις θερμές και ξηρές συνθήκες των πόλεων. Την ίδια στιγμή, δέντρα με πυκνή κόμη και αειθαλές φύλλωμα προσφέρουν σταθερή δέσμευση ρύπων καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ενισχύοντας την περιβαλλοντική ποιότητα του αστικού τοπίου.
Επιπλέον η μονοκαλλιέργεια ειδών οδηγεί σε αυξημένη ευαλωτότητα απέναντι σε ασθένειες και ακραία φαινόμενα. Η ποικιλία στο φυτικό υλικό, με εγχώρια και καλά προσαρμοσμένα είδη, δημιουργεί ένα πιο ανθεκτικό και βιώσιμο οικοσύστημα. Η προτίμηση σε φυτά με μακρά διάρκεια ζωής, χαμηλές απαιτήσεις συντήρησης και ανθεκτικότητα σε παράσιτα μειώνει το κόστος και ενισχύει τη μακροχρόνια απόδοση της φύτευσης. Στη σύνθεση των ανθεκτικών μεσογειακών φυτεύσεων με επίπεδα εντάσσονται είδη όπως ο σχίνος (Pistacia lentiscus, οικογένεια Anacardiaceae), η κουτσουπιά (Cercis siliquastrum, οικογένεια Fabaceae), η χαρουπιά (Ceratonia siliqua, οικογένεια Fabaceae), η αγριελιά (Olea europaea var. oleaster, οικογένεια Oleaceae), καθώς και αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά όπως το δεντρολίβανο (Salvia rosmarinus, παλαιότερα Rosmarinus officinalis), η λεβάντα (Lavandula angustifolia και άλλα είδη του γένους Lavandula), και το φασκόμηλο (Salvia fruticosa ή Salvia officinalis), όλα μέλη της οικογένειας Lamiaceae. Τα είδη αυτά επιλέγονται λόγω της εξαιρετικής προσαρμοστικότητάς τους στις ξηροθερμικές συνθήκες της Μεσογείου, της οικολογικής τους αξίας, αλλά και της αισθητικής και πολιτισμικής τους σημασίας στον ελληνικό τοπίο.
Το αστικό πράσινο μπορεί και οφείλει να λειτουργεί ως θεραπευτικό περιβάλλον, προσφέροντας σκιά, καθαρό αέρα, αισθητική αρμονία και ψυχική ανακούφιση. Μέσα από συνεκτική σχεδίαση και επιστημονικά τεκμηριωμένες επιλογές, μπορούμε να δημιουργήσουμε πόλεις όχι μόνο ανθεκτικές, αλλά και βαθιά ανθρώπινες.
__________________________________________________________________________________
Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.
