Του Γιώργου Περκουλίδη,
Πρεσβευτής του Συμφώνου για το Κλίμα,
Δρ. Μηχανολόγος Μηχανικός, ΕΔΙΠ ΑΠΘ

Η σπατάλη τροφίμων είναι ένα από τα σημαντικότερα και ταυτόχρονα πιο υποτιμημένα προβλήματα της εποχής μας. Σε έναν κόσμο όπου 1,3 δισεκατομμύρια τόνοι τροφίμων καταλήγουν ετησίως στα σκουπίδια, ενώ εκατομμύρια άνθρωποι παραμένουν υποσιτισμένοι, η ανάγκη για μετάβαση σε ένα δίκαιο και βιώσιμο διατροφικό σύστημα είναι πιο επιτακτική από ποτέ.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο στόχος είναι ξεκάθαρος: μείωση της σπατάλης τροφίμων κατά 30% έως το 2030. Για να φτάσουμε εκεί, απαιτείται η συστράτευση πολιτείας, δήμων, επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και πολιτών. Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Κάθε χρόνο, περισσότερα από 1,3 εκατομμύρια t τροφίμων καταλήγουν ως απόβλητα. Τα νοικοκυριά, ο τομέας της φιλοξενίας και το λιανεμπόριο είναι οι βασικοί «παραγωγοί» αυτών των απωλειών.

Image Source: bit.ly/4ne00vl

Την ίδια ώρα, το 80% των αστικών αποβλήτων στη χώρα μας καταλήγει ακόμα σε χώρους υγειονομικής ταφής, ενώ οι υποδομές για χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων βρίσκονται σε εμβρυακό στάδιο. Είναι σαφές ότι η υφιστάμενη κατάσταση δεν είναι ούτε βιώσιμη, ούτε συμβατή με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις της χώρας μας.

Υπάρχει, ωστόσο, ελπίδα. Δράσεις που έχουν ήδη ξεκινήσει, τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, δείχνουν τον δρόμο. Παραδείγματα όπως το εργοστάσιο κομποστοποίησης στην Τρίπολη, οι καινοτόμες δράσεις του Δήμου Χαλανδρίου ή η πολύτιμη προσφορά της ΜΚΟ «Μπορούμε», αποδεικνύουν ότι η αλλαγή είναι εφικτή όταν υπάρχει πολιτική βούληση, τεχνογνωσία και συνεργασία.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συμβολή της επιστημονικής κοινότητας. Το έργο Zero Food Waste, που ξεκίνησε το 2022 από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και τον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, αποτελεί πρότυπο εφαρμοσμένης κυκλικής οικονομίας. Τροφικά απόβλητα από τη φοιτητική λέσχη μετατράπηκαν σε πρώτες ύλες για νέα προϊόντα, από τρόφιμα και καλλυντικά έως φάρμακα. Η βραβευμένη αυτή πρωτοβουλία αναδεικνύει τη δυναμική που κρύβει η καινοτομία όταν συνδέεται με πραγματικές ανάγκες.

Η τεχνολογία, μας προσφέρει πλέον εργαλεία: από την αξιοποίηση του βιοαερίου σε κεντρικές μονάδες, μέχρι την υδροθερμική ανθρακοποίηση, τη γεωσκωληκοκομποστοποίηση και την εφαρμογή ψηφιακών λύσεων για την παρακολούθηση και τη μείωση των αποβλήτων. Παράλληλα, ο θεσμός «Πληρώνω όσο Πετάω» μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά, εφόσον υποστηριχθεί από επαρκείς υποδομές και ενημέρωση.

Ο τουριστικός τομέας δείχνει επίσης να αφυπνίζεται. Ξενοδοχεία όπως το Mediterranean Village Hotel & Spa έχουν προχωρήσει σε συστηματική καταγραφή των τροφικών αποβλήτων, ενώ στη Θάσο εξετάζεται η χρήση κινητών μονάδων αναερόβιας ζύμωσης για την κάλυψη ενεργειακών αναγκών με τοπικούς πόρους.

Η αντιμετώπιση της σπατάλης τροφίμων δεν είναι μόνο περιβαλλοντική αναγκαιότητα. Είναι πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης και οικονομικής λογικής. Η λιγότερη σπατάλη σημαίνει λιγότερα απορρίμματα, χαμηλότερο κόστος, καθαρότερο περιβάλλον και, πάνω απ’ όλα, περισσότερη τροφή εκεί που υπάρχει ανάγκη.

Για να πετύχουμε, χρειαζόμαστε έναν οδικό χάρτη με μετρήσιμους στόχους και δείκτες παρακολούθησης, με ενεργό ρόλο των δήμων και στήριξη των επιχειρήσεων που καινοτομούν, με εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία και δράσεις ευαισθητοποίησης των πολιτών, και με εθνική στρατηγική που θα ενσωματώνει την κυκλική οικονομία στα τρόφιμα.

Ήρθε η ώρα να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε τα απομεινάρια του πιάτου μας ως σκουπίδια. Είναι ευκαιρίες για ανάπτυξη, για κοινωνική αλληλεγγύη, για ένα μέλλον πιο βιώσιμο. Η σπατάλη τροφίμων δεν είναι πρόβλημα άλλων. Είναι υπόθεση όλων μας.

Σημείωση: Το άρθρο προέκυψε από την παρουσίαση με τίτλο «Αντιμετωπίζοντας τη σπατάλη τροφίμων για ένα βιώσιμο διατροφικό σύστημα: Καινοτομίες και δράσεις σε όλη την αλυσίδα αξίας», του Γιώργου Περκουλίδη, Δρ Μηχανολόγου Μηχανικού, Πρέσβη του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα στην Ελλάδα στην εκδήλωση “Promoting Sustainable Agriculture and Food Security in Greece” του European Climate Pact, 29 Απριλίου 2025.

___________________________________________________________________________________

Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.