Η 16 Σεπτεμβρίου έχει οριστεί επίσημα από τον ΟΗΕ, ως η Παγκόσμια Ημέρα για τη Διατήρηση του Στρώματος του Όζοντος. Το όζον είναι ένα άχρωμο αέριο, που βρίσκεται στα πάνω στρώματα της ατμόσφαιρας, τη λεγόμενη στρατόσφαιρα, και αποτελεί το 90% του συνολικού όζοντος που περιβάλλει τον πλανήτη. Εντοπίζεται περίπου στα 32 έως 48 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη όπου δημιουργεί ένα προστατευτικό στρώμα. Το όζον είναι αυτό που εμποδίζει μέρος της υπεριώδους ακτινοβολίας του ήλιου να φτάσει στη γη.

Το όνομα προέρχεται από την ελληνική λέξη «όζω» που σημαίνει δυσοσμία. Η ανακάλυψη του έγινε από τον Γερμανό καθηγητή Christian Friedrich Schobein το 1839. Η αύξηση του «κακού» όζοντος κοντά στην επιφάνεια της γης, οφείλεται στην ολοένα και αυξανόμενη περιβαλλοντική ρύπανση. Τα οχήματα, οι βιομηχανίες με τα εργοστάσια τους, οι χημικές ουσίες που απελευθερώνονται στο περιβάλλον, τα βενζινάδικα, οι χωματερές αλλά και οι αγροτικές δραστηριότητες, είναι πηγές βλαβερών ουσιών, οι οποίες σχηματίζουν χημικές αντιδράσεις με το ηλιακό φως και παράγουν όζον. Το οξείδιο του αζώτου για παράδειγμα προέρχεται από τη μόλυνση του περιβάλλοντος.

Οι επιπτώσεις στη υγεία μας

Όταν το όζον βρίσκεται στα πάνω στρώματα της ατμόσφαιρας προστατεύει τον άνθρωπο. Όταν όμως σχηματίζεται κοντά στην επιφάνεια της γης, τότε έχει αρνητικές επιπτώσεις για την υγεία των ανθρώπων.

Προκαλεί ερεθισμό στο αναπνευστικό σύστημα και στα μάτια, ενώ μπορεί να έχει και θανατηφόρα αποτελέσματα όταν εισπνέεται σε μεγάλες συγκεντρώσεις για συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα. Τα άτομα που είναι πιο ευάλωτα στο όζον είναι οι ασθενείς με πνευμονικές παθήσεις όπως το άσθμα, τα παιδιά καθώς και τα άτομα προχωρημένης ηλικίας. Σήμερα, η ηλιακή υπεριώδης ακτινοβολία θεωρείται η σημαντικότερη αιτία του καρκίνου του δέρματος.

Ειδικά το καλοκαίρι τα επίπεδα του όζοντος στην επιφάνεια της γης είναι ψηλότερα κατά το μέσο της ημέρας. Η κατάσταση επιβαρύνεται με ψηλότερα επίπεδα όζοντος στις πόλεις. Γι΄ αυτό, οι επιστήμονες συνιστούν την αποφυγή της έκθεσής μας από τις έντεκα το πρωί έως και τις τρεις το μεσημέρι το λιγότερο – χρονική περίοδος όπου ο ήλιος καίει και το όζον αδυνατεί να μας προστατέψει.

Τα μέτρα

Τουλάχιστον 160 χώρες έχουν υπογράψει για τη μείωση της χρήσης και την απαγόρευση παραγωγής χλωροφθορανθράκων και άλλων ενώσεων που καταστρέφουν το όζον.  Επιτρέπεται μονάχα η χρήση ήδη αποθηκευμένων και ανακυκλωμένων προϊόντων. Ενώ έχει συμφωνηθεί και ο έλεγχος της παραγωγής αλογονομένων υδρογονανθράκων μέχρι το 2030. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκδώσει οδηγία που υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να ελέγχουν τη συγκέντρωση όζοντος επιπέδου εδάφους σε ολόκληρη την επικράτεια τους.

Οι οικονομικές διαστάσεις της προστασίας του όζοντος είναι σημαντικές και πολλαπλές. Η προστασία του όζοντος έχει δημιουργήσει νέες οικονομικές ευκαιρίες, μειώνοντας το κόστος για την υγεία και τη γεωργία, και έχει αποτελέσει ένα μοντέλο διεθνούς συνεργασίας για την «πράσινη» οικονομία.

Επενδύσεις και νέες αγορές

Η προσπάθεια για τη διάσωση του όζοντος δεν είναι απλά μια περιβαλλοντική πρωτοβουλία, αλλά μια σημαντική οικονομική ώθηση. Ο ΟΗΕ έχει επενδύσει σχεδόν 2 δισ. δολάρια σε αναπτυσσόμενες χώρες για να τις βοηθήσει να προσαρμοστούν στους κανόνες του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ.

Αυτές οι επενδύσεις χρηματοδοτούν την αντικατάσταση των χλωροφθορανθράκων (CFCs) με ασφαλέστερες ουσίες, την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών ψύξης και κλιματισμού, καθώς και την ανάπτυξη «πράσινων» βιομηχανιών. Αυτό όχι μόνο προστατεύει το περιβάλλον, αλλά δημιουργεί επίσης νέες αγορές και θέσεις εργασίας, ενισχύοντας την καινοτομία.

Οικονομικά οφέλη για την Υγεία και τη Γεωργία

Η μείωση των επιβλαβών ουσιών κατά πάνω από 2 εκατομμύρια τόνους έχει άμεσα οικονομικά οφέλη.

• Υγεία: Η αποφυγή ασθενειών που σχετίζονται με την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (όπως ο καρκίνος του δέρματος) μειώνει σημαντικά το κόστος για τα συστήματα υγείας.
• Γεωργία και Κτηνοτροφία: Οι χαμηλότερες οικονομικές απώλειες σε αυτούς τους τομείς, χάρη στην προστασία των καλλιεργειών και των ζώων, ενισχύουν την παραγωγικότητα και την επισιτιστική ασφάλεια.

Ειδικοί εκτιμούν ότι κάθε δολάριο που επενδύεται στην προστασία του όζοντος επιστρέφει πολλαπλάσια οφέλη σε δημόσια υγεία, παραγωγικότητα και ενεργειακή απόδοση.

Παράδειγμα για την «πράσινη» οικονομία

Το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ λειτουργεί ως ένα λαμπρό παράδειγμα για το πώς η διεθνής συνεργασία μπορεί να δημιουργήσει έναν νέο αναπτυξιακό κύκλο με βιώσιμη προοπτική. Η επιτυχία του αποδεικνύει ότι η περιβαλλοντική προστασία και η οικονομική ανάπτυξη δεν είναι έννοιες αντικρουόμενες, αλλά μπορούν να συνυπάρξουν και να αλληλοενισχυθούν. Σε έναν κόσμο που αντιμετωπίζει την κλιματική αλλαγή και άλλες περιβαλλοντικές προκλήσεις, το παράδειγμα του όζοντος δείχνει το δρόμο προς μια «πράσινη» οικονομία που είναι ταυτόχρονα και βιώσιμη και κερδοφόρα.