Του Άγγελου Χασιώτη,
Μηχανολόγος Μηχανικός, MSc, MA,
ερευνητής και υποψήφιος διδάκτωρ,
Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα
Η λειψυδρία συνιστά πλέον ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα που έχει να αντιμετωπίσει η Ελλάδα σήμερα. Ως μια χώρα της Μεσογείου, το κλίμα της Ελλάδας χαρακτηρίζεται από μεγάλες περιόδους ξηρασίας και υψηλών θερμοκρασιών, καθώς και περιορισμένων εποχικών βροχοπτώσεων.
Η Ελλάδα μπαίνει ολοένα και πιο βαθιά σε μια νέα πραγματικότητα: η λειψυδρία δεν είναι μελλοντικός κίνδυνος, αλλά παρόν πρόβλημα. Τα δεδομένα είναι αμείλικτα. Οι βροχοπτώσεις μειώνονται, η θερμοκρασία σταθερά ανεβαίνει και τα δίκτυα ύδρευσης εξακολουθούν να χάνουν τεράστιες ποσότητες νερού, κυρίως λόγω της παλαιότητάς τους. Στο μεταξύ, η πίεση που ασκεί ο τουρισμός σε παράκτιες και νησιωτικές περιοχές εντείνει τη ζήτηση σε περιόδους που ο πολύτιμος αυτός πόρος, το νερό, είναι ήδη στο όριο. Το καλοκαίρι του 2025 βρήκε πολλές περιοχές να μετρούν ήδη σοβαρές ελλείψεις, να κηρύσσονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, όπως οι Δήμοι Χίου, Ερμιονίδας και Κέρκυρας, με την ανησυχία να μεγαλώνει για τα επόμενα χρόνια.
Τα θεμελιώδη προβλήματα
Το μεγαλύτερο και συνηθέστερο πρόβλημα είναι τα παλιά δίκτυα ύδρευσης. Σε αρκετές πόλεις και νησιά, χάνεται ως και το 50% του νερού πριν φτάσει στον καταναλωτή. Στη Χρυσούπολη του Δήμου Νέστου οι απώλειες φτάνουν το 62%, ενώ σε Χίο, Άργος και Αίγιο οι απώλειες κινούνται περίπου στο 50%. Το δίκτυο ύδρευσης πλέον είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής!
Η κλιματική αλλαγή προσθέτει επιπλέον πίεση και προβλήματα στα ήδη προβληματικά συστήματα ύδρευσης. Οι όλο και λιγότερες βροχές, και κυρίως η μείωση των χιονοπτώσεων, μειώνουν την τροφοδοσία των υδροφορέων, ενώ οι υψηλότερες θερμοκρασίες αυξάνουν τη ζήτηση. Στις παράκτιες περιοχές η υφαλμύρινση αποτελεί πραγματική και συχνή και απειλή των υδροφορέων. Και βέβαια, η συνεχόμενη αύξηση του τουρισμού το καλοκαίρι σε νησιά όπως η Ίος, η Πάρος και η Σίφνος, εκτοξεύουν τις ανάγκες σε νερό, συχνά πέρα από τις δυνατότητες των τοπικών υποδομών.
Πηγή: pixabay.com/
Οι καινοτομίες που αλλάζουν το παιχνίδι
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η τεχνολογία έχει ήδη αρχίσει εδώ και καιρό να δείχνει τον δρόμο. Σε πολλές πλέον διαφορετικές περιοχές – όπως η Παραμυθιά, το Αίγιο, το Άργος, και η Χίος – έχουν ήδη εφαρμοστεί πιλοτικές λύσεις που δίνουν ελπίδα.
Στην Παραμυθιά του Δήμου Σουλίου, ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης με αισθητήρες και ψηφιακή προσομοίωση του δικτύου της πόλης μείωσε τις απώλειες κατά 15% μέσα σε έναν χρόνο. Το ισοζύγιο ήταν θεαματικό: εξοικονόμηση έως και 600.000 κυβικών μέτρων νερού και σημαντική μείωση του κόστους για το Δήμο.
Στο Αίγιο, ο τηλεχειρισμός και η παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο έδωσαν τη δυνατότητα ταχύτερης επέμβασης στις βλάβες και μείωσης της ενεργειακής κατανάλωσης. Ενώ στο Άργος, η τοποθέτηση αισθητήρων και η χρήση υδραυλικού ψηφιακού διδύμου έφερε ετήσια εξοικονόμηση 1,2 εκατ. κυβικών μέτρων νερού και μείωση των δαπανών.
Οι πρωτοβουλίες αυτές, ωστόσο δεν λύνουν το πρόβλημα από μόνες τους, δείχνουν όμως ότι η τεχνολογία μπορεί να γίνει πολύτιμος σύμμαχος.
Το μεγάλο στοίχημα της διαχείρισης
Κάθε τεχνολογική καινοτομία χρειάζεται τρία πράγματα για να λειτουργήσει: χρηματοδότηση, κατάρτιση/εκπαίδευση και συνεργασία. Η χρηματοδότηση είναι απαραίτητη γιατί οι παρεμβάσεις έχουν μεγάλο κόστος που ξεπερνά τις δυνατότητες πολλών δήμων. Η κατάρτιση και η εκπαίδευση του προσωπικού είναι κρίσιμη ώστε τα νέα εργαλεία να αξιοποιούνται πλήρως και να μη μένουν ανενεργά. Και η συνεργασία με τους πολίτες αποτελεί προϋπόθεση για να πετύχει η προσπάθεια: η εξοικονόμηση νερού ξεκινά από το σπίτι, την επιχείρηση, το ξενοδοχείο.
Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα μεγάλο σταυροδρόμι. Αν συνεχίσει με τον ίδιο ρυθμό, κινδυνεύει να δει περιοχές με σοβαρές ελλείψεις νερού, κοινωνικές εντάσεις και εμπόδια στον τουρισμό και στην αγροτική παραγωγή. Αν όμως επενδύσει συντονισμένα στην καινοτομία, στις αντικαταστάσεις των παλαιών δικτύων, και κυρίως σε μια νέα κουλτούρα διαχείρισης, μπορεί να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία.
Το μέλλον
Η λειψυδρία είναι ήδη εδώ και η μάχη για το νερό θα είναι το μεγάλο στοίχημα της επόμενης δεκαετίας. Η τεχνολογία δείχνει τον δρόμο, αλλά δεν είναι αρκετή χωρίς πολιτική βούληση, θεσμικό πλαίσιο και κοινωνική συμμετοχή. Το ερώτημα είναι αν η χώρα θα κινηθεί γρήγορα, πριν οι βρύσες σε όλο και περισσότερες περιοχές αρχίσουν να στερεύουν.
Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.
