της Καθ. Φοίβης Κουντούρη,
επικεφαλής της Μονάδας Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development Unit – SDU) του Ερευνητικού Κέντρου «Αθηνά»,
Οργανισμός Εταίρος του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα
Η Μονάδα Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development Unit – SDU) του Ερευνητικού Κέντρου «Αθηνά», με επικεφαλής την Καθηγήτρια Φοίβη Κουντούρη, διεξάγει πρωτοποριακή διεπιστημονική έρευνα με στόχο την υποστήριξη της μετάβασης προς τη βιωσιμότητα. Η SDU αναπτύσσει καινοτόμες, συστημικές λύσεις που προάγουν ένα πράσινο, ψηφιακό, δίκαιο και βασισμένο στην απασχόληση μέλλον, συνεργαζόμενη με το δίκτυο AE4RIA για την προώθηση βιώσιμων αναπτυξιακών στρατηγικών.
Η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση αποτελούν τους δύο βασικούς άξονες του νέου αναπτυξιακού μοντέλου που διαμορφώνει την οικονομία και την αγορά εργασίας. Δεν πρόκειται απλώς για τεχνολογικές αλλαγές, αλλά για έναν συνολικό μετασχηματισμό του τρόπου με τον οποίο παράγουμε, καταναλώνουμε και εργαζόμαστε. Η μετάβαση αυτή απαιτεί νέες δεξιότητες και συνεχή εκπαίδευση, ώστε οι πολίτες και οι επιχειρήσεις να ανταποκριθούν στις προκλήσεις της βιωσιμότητας και της τεχνολογικής εξέλιξης. Η εκπαίδευση και η διά βίου μάθηση είναι καθοριστικοί παράγοντες για τη δημιουργία ενός εργατικού δυναμικού ικανού να υποστηρίξει την καινοτομία και την ανθεκτικότητα της οικονομίας.
Οι δεξιότητες που χρειάζονται σήμερα δεν είναι μόνο τεχνικές, αλλά και διεπιστημονικές. Οι λεγόμενες «πράσινες δεξιότητες» συνδέονται με τη διαχείριση φυσικών πόρων, την κυκλική οικονομία και τη βιώσιμη παραγωγή, ενώ οι «ψηφιακές δεξιότητες» σχετίζονται με τη χρήση δεδομένων, την τεχνητή νοημοσύνη και την αυτοματοποίηση. Ο συνδυασμός αυτών των δύο πεδίων διαμορφώνει ένα νέο προφίλ εργαζομένου: τεχνολογικά καταρτισμένο και περιβαλλοντικά υπεύθυνο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η τεχνητή νοημοσύνη (AI) διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Μέσα από την ανάλυση μεγάλου όγκου δεδομένων, μπορεί να εντοπίζει τάσεις στην αγορά εργασίας, να προβλέπει ποιες δεξιότητες θα είναι πιο αναγκαίες στο μέλλον και να προτείνει εξατομικευμένα προγράμματα εκπαίδευσης. Έτσι, γίνεται πολύτιμος σύμμαχος για τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, τις επιχειρήσεις και τους φορείς χάραξης πολιτικής, βοηθώντας στη γεφύρωση του κενού μεταξύ προσφοράς και ζήτησης δεξιοτήτων.
Ωστόσο, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, και ιδιαίτερα η προοπτική εξέλιξής της προς τη Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη (AGI), δηλαδή συστήματα με γνωστικές ικανότητες συγκρίσιμες με του ανθρώπινου νου, εγείρει νέα ζητήματα ασφάλειας, ηθικής και νομοθεσίας. Έρευνα του δικτύου AE4RIA (Koundouri et al., 2025)[1], η οποία εξέτασε πολιτικές AI σε δέκα χώρες και σε επτά υπερεθνικούς οργανισμούς, έδειξε ότι καμία δεν περιλαμβάνει ρητή αναφορά στην AGI, παρά τη ραγδαία αύξηση της επιστημονικής συζήτησης γύρω από θέματα κινδύνου, αξιοπιστίας και διαφάνειας. Αυτό το κενό υπογραμμίζει την ανάγκη για διεθνή συντονισμό και υπεύθυνη διαχείριση της τεχνολογικής προόδου, ώστε η τεχνητή νοημοσύνη να λειτουργεί προς όφελος της κοινωνίας και της οικονομίας.
Παράλληλα, ο επιχειρηματικός τομέας καλείται να προσαρμοστεί στις ευρωπαϊκές πολιτικές βιωσιμότητας. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και το Επενδυτικό Σχέδιο της ΕΕ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη προβλέπουν επενδύσεις άνω του 1 τρισεκατομμυρίου ευρώ σε βάθος δεκαετίας, με στόχο τη μείωση των εκπομπών και τη μετάβαση προς την κυκλική οικονομία. Ταυτόχρονα, κανονισμοί όπως η Οδηγία για την Εταιρική Αναφορά Βιωσιμότητας (CSRD), ο Κανονισμός Γνωστοποιήσεων Αειφορίας (SFDR) και ο Κανονισμός Ταξινομίας της ΕΕ απαιτούν από τις επιχειρήσεις μεγαλύτερη διαφάνεια και τεκμηρίωση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών τους επιδόσεων.
Οι έρευνες δείχνουν πως οι επιχειρήσεις που επενδύουν στη βιωσιμότητα και εφαρμόζουν υπεύθυνες πρακτικές έχουν καλύτερες οικονομικές επιδόσεις. Μελέτες της ομάδας ΑΕ4RIA δείχνουν ότι οι εταιρείες με ισχυρές ESG επιδόσεις παρουσιάζουν χαμηλότερο επιχειρηματικό ρίσκο και υψηλότερη αποδοτικότητα (Koundouri et al., 2022)[2]. Επιπλέον, παρατηρείται μια έντονη δυναμική στις διεθνείς αγορές (ESG momentum), όπου οι εταιρείες που βελτιώνουν την απόδοσή τους σε θέματα ESG, απολαμβάνουν άμεσα οφέλη στην οικονομική τους απόδοση. Αντίθετα, όσες εμπλέκονται σε αρνητικά περιστατικά ή ESG σκάνδαλα, συνήθως υφίστανται απώλειες αξίας και μειωμένη εμπιστοσύνη από επενδυτές και καταναλωτές (Koundouri et al., 2023)[3].
Η σύνδεση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης με τα ESG κριτήρια δημιουργεί ένα νέο επιχειρηματικό τοπίο στην Ευρώπη. Το Competitiveness Compass και το Omnibus Package, που ανακοινώθηκαν εντός του 2025, επιδιώκουν να μειώσουν τη γραφειοκρατία και να υποστηρίξουν ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ώστε να προσαρμοστούν ευκολότερα στις νέες απαιτήσεις βιωσιμότητας.
Για να ανταποκριθούν σε αυτό το περιβάλλον, οι επιχειρήσεις χρειάζεται να υιοθετήσουν μια στρατηγική που συνδυάζει την τεχνολογία, τη γνώση και την υπευθυνότητα. Η βιωσιμότητα πρέπει να ενταχθεί στον πυρήνα της εταιρικής στρατηγικής όχι ως υποχρέωση, αλλά ως επένδυση που ενισχύει την ανθεκτικότητα και τη φήμη τους. Παράλληλα, η εκπαίδευση και η επανακατάρτιση του ανθρώπινου δυναμικού σε πράσινες και ψηφιακές δεξιότητες αποτελούν κλειδί για την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα, ενώ η αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να βοηθήσει στην ανίχνευση αναγκών και στη στοχευμένη ανάπτυξη δεξιοτήτων. Ιδίως οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις μπορούν να αξιοποιήσουν ψηφιακά εργαλεία ώστε να ενισχύσουν το ανθρώπινο δυναμικό τους με χαμηλό κόστος και υψηλή αποδοτικότητα.
Σε αυτή την κατεύθυνση, ερευνητικές πρωτοβουλίες του δικτύου AE4RIA, συμβάλλουν ουσιαστικά μέσα από ανοιχτά, μη εμπορικά εργαλεία που χαρτογραφούν πράσινες και ψηφιακές δεξιότητες και τις συνδέουν με εκπαιδευτικά προγράμματα. Τέτοιες δράσεις δεν αποτελούν απλώς καινοτομία, αλλά παράδειγμα του πώς η τεχνολογία μπορεί να υπηρετήσει την εκπαίδευση, τη βιωσιμότητα και την κοινωνική πρόοδο.
[1] Koundouri, P., Papadimitriou, F., Feretzakis, G., Daglis, T. and Alexandropoulou, V., ‘AI Policies towards the AGI Challenge: An International Assessment’, Athens University of Economics and Business, Working Paper Series, 25-25, (May 2025). Retrieved from: https://wpa.deos.aueb.gr/docs/2025.AGI.15.pdf
[2] Koundouri, P., Pittis, N. and Plataniotis, A., ‘The Impact of ESG Performance on the Financial Performance of European Area Companies: An Empirical Examination’ at Environmental Sciences Proceedings 15:13, (2022). Retrieved from: https://doi.org/10.3390/environsciproc2022015013
[3] Koundouri P. and Landis, C., ‘ESG Momentum in International equity returns and the SDG content of financial asset portfolios’ at Transforming Our World: Interdisciplinary Insights on the Sustainable Development Goals, SDSN Europe (2023). Retrieved from: https://egd-report-2023.unsdsn.org/esg-momentum-in-international-equity-returns-and-the-sdg-content-of-financial-asset-portfolios/
Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.
