Της Ράνια Ασαριωτάκη,
Πρέσβειρα του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα,
Διευθύντρια, Γραφείο Βιώσιμης Ανάπτυξης, Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος (Pierce, Deree, Alba)

Η κλιματική κρίση δεν είναι ουδέτερη ως προς το φύλο. Οι κοινωνικές ανισότητες —στην ιδιοκτησία γης, στην πρόσβαση σε πόρους, στην εργασία και στην πολιτική εκπροσώπηση— πολλαπλασιάζουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις γυναίκες και τα κορίτσια. Ταυτόχρονα όμως, οι γυναίκες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της ανθεκτικότητας και της καινοτομίας: από την κλιματικά έξυπνη γεωργία έως τις τοπικές πρωτοβουλίες για ενεργειακή πρόσβαση, μπορούν να γίνουν καταλύτες για μια δίκαιη, βιώσιμη μετάβαση.

Οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στις γυναίκες

Σε πολλές αγροτικές κοινότητες οι γυναίκες αποτελούν σημαντικό μέρος του εργατικού δυναμικού στον πρωτογενή τομέα —περίπου το 40% της αγροτικής εργασίας παγκοσμίως—, όμως έχουν πολύ μικρότερη πρόσβαση σε γη, πιστώσεις, τεχνολογία και εκπαίδευση¹. Αυτές οι ανισότητες μειώνουν την ικανότητά τους να προσαρμοστούν σε ξηρασίες, πλημμύρες και αλλαγές στις αποδόσεις των καλλιεργειών, αυξάνοντας τον κίνδυνο φτώχειας και επισιτιστικής ανασφάλειας. Σύμφωνα με έκθεση των Ηνωμένων Εθνών, έως και 158 εκατομμύρια περισσότερες γυναίκες και κορίτσια ενδέχεται να βρεθούν σε συνθήκες φτώχειας έως το 2050 εξαιτίας των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής². Επιπλέον, το βάρος της φροντίδας στην οικογένεια (π.χ. προμήθεια νερού, καυσίμων ή τροφής) επιδεινώνεται από την περιβαλλοντική υποβάθμιση.

Σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, οι γυναίκες υφίστανται δυσανάλογα υψηλούς κινδύνους για τη σωματική ασφάλεια, τη σεξουαλική και έμφυλη βία, καθώς και για την απώλεια εισοδημάτων. Αν και έχει διαδοθεί ο ισχυρισμός ότι «το 80% των προσφύγων λόγω κλιματικής αλλαγής είναι γυναίκες», αυτή η στατιστική προέρχεται από παλαιότερες μη επαρκώς τεκμηριωμένες πηγές³. Παρά ταύτα, είναι γεγονός ότι οι γυναίκες πλήττονται περισσότερο λόγω των κοινωνικών ρόλων και της περιορισμένης πρόσβασής τους σε πόρους και δίκτυα υποστήριξης.

Η δύναμη των γυναικών για βιώσιμη ανάπτυξη

Οι γυναίκες αποτελούν φορείς αλλαγής με κρίσιμη γνώση για την προσαρμογή και τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων. Η ενίσχυση της πρόσβασής τους σε εκπαίδευση, τεχνολογία και χρηματοδότηση μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα των αγροτικών κοινοτήτων έως και 30%⁴. Παράλληλα, η συμμετοχή των γυναικών σε κλιματικές πολιτικές έχει αποδειχθεί ότι οδηγεί σε πιο φιλόδοξες και αποτελεσματικές δράσεις⁵.

Η ενεργειακή μετάβαση είναι ακόμη ένα κρίσιμο πεδίο. Η πρόσβαση σε καθαρή ενέργεια μειώνει το χρόνο που αφιερώνουν οι γυναίκες για βασικές ανάγκες (π.χ. συλλογή καυσίμων), επιτρέποντάς τους να επενδύσουν σε εκπαίδευση ή επιχειρηματική δραστηριότητα. Η ένταξή τους στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας και ενισχύει την καινοτομία. Παρόλα αυτά, οι γυναίκες κατέχουν σήμερα μόνο το 32% των θέσεων εργασίας στον παγκόσμιο τομέα των ΑΠΕ⁶ — ένδειξη ότι υπάρχει ακόμη μεγάλο περιθώριο για ισότιμη συμμετοχή.

Η πράσινη μετάβαση ως κοινωνική ευκαιρία

Η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης απαιτεί πολιτικές που ενσωματώνουν την ισότητα των φύλων:

• Συλλογή δεδομένων διαχωρισμένων κατά φύλο.
• Νομική κατοχύρωση δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και πρόσβασης σε χρηματοδότηση.
• Ενίσχυση γυναικείων συνεταιρισμών και επιχειρήσεων πράσινης καινοτομίας.
• Συμμετοχή γυναικών στη λήψη αποφάσεων για την ενέργεια, τη γεωργία και τις υποδομές.

Η πράσινη μετάβαση δεν είναι μόνο τεχνολογική αλλαγή — είναι κοινωνική ευκαιρία. Μέσα από την εκπαίδευση, την καινοτομία και τη συμμετοχή στην πολιτική, οι γυναίκες μπορούν να γίνουν πρωτοπόρες της αλλαγής.

Image Source: UN Data Hub,2022

 Όταν η ευαισθησία συναντά την ηγεσία

Η συμμετοχή των γυναικών στην κλιματική δράση δεν είναι απλώς μια κοινωνική ανάγκη — είναι ζωντανή πραγματικότητα που φέρνει πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα σε κοινότητες και περιβάλλον. Μέσα από την καθημερινή μου εμπειρία ως EU Climate Pact Ambassador, Sustainability Director στην εκπαίδευση στο The American College of Greece και co-leader του Lean In κύκλου “Women in a Sustainable Future”, βλέπω πώς η ενδυνάμωση των γυναικών οδηγεί σε πιο αποτελεσματικές, δίκαιες και βιώσιμες λύσεις.

Η απάντηση στην κλιματική κρίση θα είναι δίκαιη και βιώσιμη μόνο εάν είναι γυναικοκεντρική. Όταν οι γυναίκες ενδυναμώνονται και συμμετέχουν ισότιμα, ενισχύεται η ανθεκτικότητα των κοινοτήτων και ανοίγεται ο δρόμος για μια πράσινη μετάβαση που δεν αφήνει κανέναν πίσω. Η ευαισθησία και η γνώση τους μετατρέπονται σε ηγετική δύναμη — και αυτή η δύναμη μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.

Υποσημειώσεις / Πηγές

1. FAO (2023), The Status of Women in Agrifood Systems.
2. UNDP (2022), The Gendered Impact of Climate Change.
3. UNFPA & UN Women (2023), Gender, Climate Change and Human Mobility — σημειώνεται ότι η ευρέως διακινούμενη στατιστική του «80%» δεν έχει επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση.
4. FAO (2021), Closing the Gender Gap in Agriculture.
5. UN Women (2022), Women, Gender Equality and Climate Change.
6. IRENA (2023), Renewable Energy and Jobs – Annual Review.

Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.