Του Άγγελου Χασιώτη,
Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για  το Κλίμα,
Μηχανολόγος Μηχανικός, MSc, MA, ερευνητής και υποψήφιος διδάκτωρ στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών,
Υπεύθυνος Διαχείρισης του Ευρωπαϊκού Έργου CRISP «Δημιουργία και παρακολούθηση Κλιματικά Ουδέτερων Ζωνών στην πόλη των Ιωαννίνων ως πιλοτική δραστηριότητα»

Η πόλη των Ιωαννίνων προχωρά με μια πρωτοποριακή πρωτοβουλία σε μια νέα αστική μετάβαση: τη δημιουργία Κλιματικά Ουδέτερων Ζωνών (Climate Neutral Zones – CNZs), όπου η ζωή, η κινητικότητα και η ενέργεια επανασχεδιάζονται με στόχο το μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που ξεπερνά την απλή περιβαλλοντική πολιτική, είναι μια πρακτική δοκιμή του μέλλοντος για τις ευρωπαϊκές πόλεις..

Image Source: ENVI-met/ QGIS

Μια Κλιματικά Ουδέτερη Ζώνη είναι μια περιοχή μέσα στην πόλη, συνήθως μια γειτονιά ή ένα σύνολο οικοδομικών τετραγώνων, όπου εφαρμόζονται στοχευμένες δράσεις για μηδενισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και για την προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Σε αυτές τις ζώνες δοκιμάζονται στην πράξη λύσεις όπως η καθαρή μετακίνηση, η ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, η παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας σε τοπικό επίπεδο, η ενίσχυση του πρασίνου και η βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Το εγχείρημα αυτό ξεκινάει από το ευρωπαϊκής χρηματοδότησης έργο CRISP (Creating and monitoring of Climate Neutral Zones in Ioannina City District as Pilot Activities), το οποίο υλοποιείται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας NetZeroCities – EU Mission for 100 Climate–Neutral and Smart Cities by 2030. Συντονιστής είναι ο Δήμος Ιωαννιτών, με τη συνεργασία ελληνικών πανεπιστημιακών και τεχνικών φορέων, όπως το ΕΚΠΑ, το Πανεπιστήμιο Πατρών, το ΤΕΕ Ηπείρου και τεχνολογικές εταιρείες. Ο στόχος είναι σαφής: να εντοπιστούν και να εφαρμοστούν πιλοτικά παρεμβάσεις που μειώνουν δραστικά τις εκπομπές και βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των πολιτών.

Από την ανάλυση δεδομένων στην επιλογή ζωνών

Η διαδικασία ξεκινά με επιστημονική ακρίβεια. Με τη βοήθεια χωρικών δεδομένων, χαρτογραφήσεων και κοινωνικών δεικτών, η ομάδα του έργου αναλύει τα χαρακτηριστικά κάθε γειτονιάς: την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, την κυκλοφορία των οχημάτων, την ποιότητα του αέρα, το αστικό πράσινο, περιβαλλοντικούς δείκτες αλλά και κοινωνικούς δείκτες όπως η πυκνότητα πληθυσμού ή τα επίπεδα ενεργειακής φτώχειας.

Μέσα από μια πολυκριτηριακή ανάλυση (Multi-Criteria Decision Analysis), κάθε περιοχή αξιολογείται ως προς το πόσο «έτοιμη» και «διαθέσιμη» είναι για δράση. Τα δεδομένα αποτυπώνονται σε ψηφιακούς χάρτες, δίνοντας μια καθαρή εικόνα για το πού μπορούν να ξεκινήσουν στοχευμένες παρεμβάσεις — εκεί όπου η ανάγκη συνδυάζεται με τη δυνατότητα για αλλαγή.

Η συμμετοχή των πολιτών στο επίκεντρο

Η κλιματική ουδετερότητα δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς κοινωνική αποδοχή. Στα Ιωάννινα, η συμμετοχή των πολιτών δεν είναι απλώς ευχή, είναι κομβικό στοιχείο της μεθοδολογίας. Μέσα από συγκεκριμένα θεματικά εργαστήρια, όπου συμμετέχουν τοπικοί φορείς, όπως ο σύλλογος των ταξί, οι φοιτητές, τα τοπικά ΚΤΕΛ και το ΤΕΕ, καθώς και ηλεκτρονικές διαβουλεύσεις για τη συμμετοχή των κατοίκων διαμορφώνονται τα όρια των κλιματικά ουδέτερων Ζωνών. Οι συζητήσεις δεν αφορούν μόνο την τεχνολογία ή τους δείκτες, αλλά και την καθημερινή εμπειρία: την πρόσβαση στο δημόσιο χώρο, την ηχορύπανση, την ασφάλεια, τη δυνατότητα μετακίνησης χωρίς αυτοκίνητο.

Όπως έδειξε η πρώτη φάση του έργου, οι πολίτες δεν είναι εύκολο να αντιληφθούν σύνθετες τεχνικές έννοιες, που θα τους βελτιώσουν την καθημερινότητα, αλλά χρειάζονται στοχευμένη προσέγγιση με απλή και καθημερινή γλώσσα και έννοιες. Έτσι η έννοια της «κλιματικής ουδετερότητας» μπορεί να γίνει αντιληπτή και να συνδεθεί με χειροπιαστά οφέλη: καθαρότερο αέρα, ασφάλεια στους δρόμους, εξοικονόμηση ενέργειας. Αυτή η κοινωνική διάσταση είναι που μετατρέπει μια τεχνική άσκηση σε πραγματική αλλαγή κουλτούρας.

Από τη θεωρία στην πράξη

Ήδη έχουν διαμορφωθεί τα πρώτα βήματα για την πιλοτική εφαρμογή. Έχουν επιλεχθεί 2 Ζώνες για τις παρεμβάσεις: μέρος του Ιστορικού Κέντρου και μία πιο σύγχρονη γειτονιά. Σε αυτές τις δύο ζώνες θα εφαρμοστούν προσομοιώσεις για προτεινόμενες δράσεις που θα μηδενίσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, όπως πεζοδρομήσεις, περιορισμός κίνησης οχημάτων εκτός ηλεκτρικών, ενίσχυση βιώσιμων μετακινήσεων, χαρτογράφηση των θερμικών νησίδων και αστικές αναπλάσεις για ενίσχυση του πρασίνου.

Η δημιουργία ενός τέτοιου «ζωντανού εργαστηρίου πόλης» δεν είναι εύκολη υπόθεση. Απαιτεί συνεργασία πολεοδόμων, μηχανικών, νομικών, κοινωνιολόγων και πολιτών. Αλλά όπως δείχνουν τα πρώτα αποτελέσματα, ο διάλογος αυτός παράγει νέες ιδέες και ρεαλιστικές λύσεις.

Ένα μοντέλο για άλλες πόλεις

Η εμπειρία των Ιωαννίνων δείχνει ότι η μετάβαση σε μια κλιματικά ουδέτερη πόλη δεν είναι υπόθεση «μεγάλων έργων», αλλά έξυπνων παρεμβάσεων σε τοπικό επίπεδο. Οι Κλιματικά Ουδέτερες Ζώνες λειτουργούν ως μικρογραφίες της ευρύτερης μετάβασης: εκεί όπου δοκιμάζονται λύσεις, μετρώνται αποτελέσματα και χτίζεται εμπιστοσύνη μεταξύ κοινωνίας, πολιτών και τοπικής αυτοδιοίκησης.

Η φιλοδοξία του CRISP είναι αυτές οι ζώνες να αποτελέσουν μοντέλο για επανάληψη και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας και της Ευρώπης. Γιατί η πράσινη μετάβαση δεν είναι απλώς ένας στόχος για το 2030, είναι μια νέα αντίληψη για το πώς ζούμε, εργαζόμαστε και μοιραζόμαστε τον χώρο μας.

_________________________________________________________________________________________

Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.