Της Αλίς Κοροβέση,
Επικεφαλής Ομάδας Συντονισμού του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα στην Ελλάδα,
Διευθύνουσα Σύμβουλος ΙΝΖΕΒ

Στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες, η ενεργός συμμετοχή των πολιτών στα κοινά αποτελεί θεμέλιο λίθο της λειτουργίας και της νομιμοποίησης των θεσμών. Ειδικότερα, η ενσωμάτωση της νεολαίας στη λήψη αποφάσεων μέσω των Συμβουλίων Νέων (Youth Councils) αποτελεί έναν καινοτόμο και αναγκαίο θεσμό που ενισχύει τη δημοκρατική κουλτούρα και προάγει τη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών. Παράλληλα, η ανάπτυξη Συνελεύσεων Πολιτών (Citizen Assemblies) σε διεθνές επίπεδο αναδεικνύει έναν παραπλήσιο και συμπληρωματικό μηχανισμό συμμετοχικής δημοκρατίας, που βασίζεται στη διαβουλευτική δημοκρατία (deliberative democracy) (Bächtiger et al., 2018). Η συσχέτιση αυτών των δύο θεσμών ενισχύει την ανάγκη για μια περισσότερο συμπεριληπτική και διαφανή πολιτική διαδικασία.

Image Source: DALL·E

 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΩΝ ΝΕΩΝ ΣΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ

Τα Συμβούλια Νέων είναι συλλογικά όργανα που συνήθως απαρτίζονται από εφήβους και νέους ενήλικες (συνήθως 15–30 ετών), οι οποίοι εκλέγονται ή επιλέγονται για να εκπροσωπήσουν τη φωνή της νεολαίας σε τοπικό επίπεδο. Βασικοί στόχοι των Συμβουλίων Νέων είναι η ενίσχυση της πολιτικής συμμετοχής των νέων, η καλλιέργεια πολιτικής συνείδησης και η διαμόρφωση πολιτικών που ανταποκρίνονται στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα της νέας γενιάς.

Η σημασία τους είναι πολυδιάστατη:

Εκπαιδευτική διάσταση: Μέσω της συμμετοχής τους, οι νέοι αποκτούν γνώσεις για τη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης, εξασκούνται στον διάλογο και τη συνεργασία, και αναπτύσσουν δεξιότητες ηγεσίας.

Πολιτική ενδυνάμωση: Τα Συμβούλια Νέων παρέχουν μια πλατφόρμα στην οποία οι νέοι μπορούν να εκφράσουν τις απόψεις τους και να επηρεάσουν πραγματικά τις πολιτικές αποφάσεις.

Κοινωνική συνοχή: Η ενεργός συμμετοχή των νέων ενισχύει την αίσθηση του «ανήκειν» και προάγει την κοινωνική συνοχή και τη διαγενεακή δικαιοσύνη.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω του Αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Χάρτη για τη Συμμετοχή των Νέων Συμμετοχή των Νέων στην Τοπική και την Περιφερειακή Ζωή (2015), έχει ήδη επισημάνει τη σημασία της συστηματικής συμμετοχής της νεολαίας στη λήψη αποφάσεων. Παρόλα αυτά, σε αρκετούς Δήμους, η λειτουργία τέτοιων συμβουλίων παραμένει είτε υποτυπώδης είτε συμβολική.

«Οικήιον ελευθερίης παρρησίη»
Δημόκριτος, 470-370 π.Χ.

ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΩΝ:  ΈΝΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Οι Συνελεύσεις Πολιτών είναι θεσμοί διαβουλευτικής δημοκρατίας στους οποίους συμμετέχουν πολίτες που επιλέγονται τυχαία (random selection/sortition), προκειμένου να μελετήσουν και να συζητήσουν συγκεκριμένα ζητήματα δημόσιας πολιτικής, και να καταλήξουν σε συστάσεις προς τις αρμόδιες αρχές. Ο μηχανισμός αυτός εφαρμόζεται ήδη σε χώρες όπως η Ιρλανδία, ο Καναδάς, η Γαλλία, το Βέλγιο και η Γερμανία, με επιτυχία σε κρίσιμα θέματα όπως η κλιματική αλλαγή, οι μεταρρυθμίσεις στο Σύνταγμα και οι πολιτικές ισότητας.

Οι Συνελεύσεις Πολιτών διακρίνονται από τα εξής χαρακτηριστικά:

Αντιπροσωπευτικότητα: Μέσω της τυχαίας επιλογής και της δημογραφικής εξισορρόπησης, επιτυγχάνεται μεγαλύτερη κοινωνική αντιπροσωπευτικότητα σε σχέση με τα παραδοσιακά εκλεγμένα όργανα.

Ενημέρωση και διαβούλευση: Οι συμμετέχοντες εκπαιδεύονται και συζητούν διεξοδικά το θέμα, πριν καταλήξουν σε τεκμηριωμένες προτάσεις.

Ανεξαρτησία και διαφάνεια: Η διαδικασία είναι ανεξάρτητη από κομματικές επιρροές και βασίζεται στη συλλογική σοφία.

ΣΥΝΔΕΣΗ ΣΥΜΒΟΥΛΙΩΝ ΝΕΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

Αν και οι δύο θεσμοί έχουν διαφορετική αρχιτεκτονική, μοιράζονται ένα κοινό όραμα: την ενίσχυση της συμμετοχικής δημοκρατίας και την προώθηση της ενεργού πολιτειότητας.

Συγκεκριμένα, τα Συμβούλια Νέων μπορούν να λειτουργήσουν ως φυτώρια πολιτικής συνείδησης, προετοιμάζοντας τους νέους για ενεργή συμμετοχή σε δομές διαβουλευτικής δημοκρατίας, όπως οι Συνελεύσεων Πολιτών. Αντίστροφα, η εισαγωγή διαβουλευτικών πρακτικών (όπως διαβουλεύσεις με ειδικούς, μικρές ομάδες εργασίας και παρουσίαση τεκμηριωμένων θέσεων) στα Συμβούλια Νέων, μπορεί να αναβαθμίσει τη λειτουργία τους και να τα καταστήσει περισσότερο ουσιαστικά και λιγότερο τυπικά. Επιπλέον, η θεσμική σύνδεση των δύο θα μπορούσε να λάβει μορφή με:

• Συμμετοχή νέων σε τοπικές Συνελεύσεις Πολιτών με ειδική πρόβλεψη για εκπροσώπηση των νεαρών ηλικιακά ομάδων.
• Διατοπικά συνέδρια που θα φέρνουν σε επαφή Συμβούλια Νέων με πολίτες που συμμετείχαν σε Συνελεύσεις Πολιτών , ανταλλάσσοντας εμπειρίες και βέλτιστες πρακτικές.
• Δημιουργία μεικτών συμβουλευτικών ομάδων, όπου νέοι και μεγαλύτεροι πολίτες θα συνεργάζονται ισότιμα.

Η δημοκρατία του 21ου αιώνα απαιτεί νέες μορφές συμμετοχής, προσαρμοσμένες στην ψηφιακή εποχή, την κοινωνική ποικιλομορφία και την ανάγκη για βιώσιμες πολιτικές λύσεις. Τα Συμβούλια Νέων και οι Συνελεύσεις Πολιτών συνιστούν θεσμούς με συμπληρωματικό ρόλο, που μπορούν να λειτουργήσουν καταλυτικά για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς και την εμβάθυνση της δημοκρατίας.

Η θεσμική κατοχύρωση των Συμβουλίων Νέων, η ενίσχυση της ανεξαρτησίας τους και η ενσωμάτωση διαβουλευτικών πρακτικών, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως εφαλτήριο για την ευρύτερη διάδοση της διαβουλευτικής δημοκρατίας στην Ελλάδα.

Βιβλιογραφία     

Bächtiger, A., Dryzek, J.S., Mansbridge, J. and Warren, M.D., 2018. Deliberative democracy: An introduction. In: A. Bächtiger, J.S. Dryzek, J. Mansbridge and M.D. Warren, eds. 2018. The Oxford Handbook of Deliberative Democracy. Oxford: Oxford University Press, pp.1–32. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780198747369.013.50

Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.