Του Άγγελου Χασιώτη,
Πρεσβευτή του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα,
Μηχανολόγος Μηχανικός, MSc, MA,
Eρευνητής και υποψήφιος διδάκτωρ στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ο αόρατος εχθρός: Θόρυβος και Ρύπανση. Ζούμε σε πόλεις που “βουίζουν”.
Ο περιβαλλοντικός θόρυβος αναγνωρίζεται ως η δεύτερη σημαντικότερη περιβαλλοντική αιτία κακής υγείας στην Ευρώπη μετά την ατμοσφαιρική ρύπανση. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), επηρεάζει τουλάχιστον 113 εκατομμύρια πολίτες, περίπου τα τρία τέταρτα του πληθυσμού της ΕΕ, σε καθημερινή βάση (ΕΟΠ, 2020). Οι επιπτώσεις του δεν περιορίζονται στην δυσφορία, καθώς πάνω από 22 εκατομμύρια Ευρωπαίοι αναφέρουν σοβαρή όχληση, ενώ 6,5 εκατομμύρια υποφέρουν από σοβαρές διαταραχές ύπνου (Eurostat).
Πίνακας 1. Καθεστώς αναφοράς των κρατών μελών σύμφωνα με την άσκηση καταγραφής ηχορύπανσης του 2022 (Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ECA), βάσει δεδομένων του ΕΟΠ (EEA), 2022).
Η έκθεση στον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ενόχληση αλλά και σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Στοιχεία από τον ΠΟΥ και τον ΕΟΠ αποδεικνύουν ότι η ηχορύπανση συνδέεται ισχυρά με καρδιαγγειακές παθήσεις, μεταβολικές διαταραχές και καταστάσεις ψυχικής υγείας που οδηγούν σε δυσκολία συγκέντρωσης και διαταραχές ύπνου. Σύμφωνα με τον ΕΟΠ, ο περιβαλλοντικός θόρυβος προκαλεί ετησίως τουλάχιστον 48.000 νέες περιπτώσεις ισχαιμικής καρδιοπάθειας και 12.000 πρόωρους θανάτους, ενώ οδηγεί και σε εκατοντάδες χιλιάδες έτη ζωής προσαρμοσμένα στην αναπηρία (DALYs). Σε ορισμένες χώρες το συνολικό αυτό φορτίο υγείας είναι συγκρίσιμο με εκείνο του παθητικού καπνίσματος ή της έκθεσης σε λεπτά αιωρούμενα σωματίδια.
Φανταστείτε να περπατάτε στο κέντρο της πόλης και αντί για τον εκκωφαντικό θόρυβο της κίνησης, να συναντάτε ήσυχες γειτονιές με καθαρό αέρα και “έξυπνες” υποδομές που λειτουργούν αθόρυβα για το κοινό καλό. Αυτό που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αποτελεί σήμερα τον κεντρικό στόχο ευρωπαϊκών και ελληνικών πρωτοβουλιών που φιλοδοξούν να αλλάξουν την καθημερινότητά μας.
Για την παρακολούθηση και διαχείριση αυτών των επιπτώσεων, η ΕΕ θέσπισε την Οδηγία για τον Περιβαλλοντικό Θόρυβο (END, 2002/49/EK), η οποία εισάγει 2 βασικούς δείκτες για τη μέτρηση της ηχορύπανσης:
- Lden (δείκτης ημέρας-βράδυ-νύχτας): μέσο ημερήσιο επίπεδο θορύβου, με επιβαρύνσεις +5 dB κατά τις απογευματινές ώρες (από 19:00 έως 23:00) και +10 dB για τις νυχτερινές ώρες (από 23:00 έως 07:00),
- Lnight: μέσο επίπεδο θορύβου ειδικά κατά τη διάρκεια της νύχτας, όταν ο αδιάλειπτος ύπνος είναι πιο κρίσιμος.
Πίνακας 2. Οι τιμές αναφοράς από την END έναντι των προτεινόμενων επιπέδων του ΠΟΥ
Σύμφωνα με την END, οι συνιστάμενες τιμές είναι 55 dB Lden και 50 dB Lnight, βέβαια ο ΠΟΥ με τις Κατευθυντήριες Γραμμές για τον Περιβαλλοντικό Θόρυβο του 2018 θέτει αυστηρότερες τιμές προσαρμοσμένες ανά πηγή:
- Οδική κυκλοφορία: 53 dB Lden και 45 dB Lnight.
- Σιδηρόδρομοι: 54 dB Lden και 44 dB Lnight.
- Αεροσκάφη: 45 dB Lden και 40 dB Lnight.
Οι δείκτες της ΕΝD χρησιμοποιούνται κυρίως για την υποβολή εκθέσεων, ενώ τα όρια του ΠΟΥ βασίζονται σε επιδημιολογικά δεδομένα και κριτήρια υγείας.
Η επόμενη μέρα: Καινοτομία ενάντια στον θόρυβο
Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τη δημιουργία περιοχών χαμηλού θορύβου και κλιματικής ουδετερότητας, με στόχο τη μείωση της έκθεσης των πολιτών στον θόρυβο κατά 20%. Η επίτευξη αυτού του στόχου θεμελιώνεται σε δοκιμασμένες τεχνολογίες εφαρμοσμένες στην πράξη:
- «Ήσυχα» Οδοστρώματα από Ανακυκλωμένα Υλικά: Χρήση ειδικής ασφάλτου που μειώνει τον θόρυβο κύλισης των οχημάτων, αξιοποιώντας ανακυκλωμένα υλικά και ενισχύοντας την κυκλική οικονομία.
- Παρεμβάσεις στα Μέσα Σταθερής Τροχιάς: Τοποθέτηση ηχοαπορροφητικών πανέλων και προστατευτικών στις ράγες και τους τροχούς, μειώνοντας τις δονήσεις στην πηγή τους.
- Ψηφιακά Δίδυμα (Digital Twins): Δημιουργία ψηφιακού μοντέλου της πόλης μέσω αισθητήρων και δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, επιτρέποντας προσομοιώσεις επιπτώσεων στον θόρυβο πριν την εφαρμογή παρεμβάσεων.
Γειτονιές για τους ανθρώπους
Ο τελικός στόχος δεν είναι μόνο τεχνολογικός, αλλά βαθιά κοινωνικός. Πέρα από τις υποδομές, προβλέπεται η δημιουργία «Νησίδων Ησυχίας» (Quiet Urban Areas) μέσα στον πυκνό αστικό ιστό – μικρών πάρκων και σημείων ανάσας προστατευμένων από τη βουή.
Παράλληλα, επιδιώκεται η αύξηση του περπατήματος και της χρήσης ποδηλάτου κατά 15% στις περιοχές παρέμβασης συμβάλλοντας έτσι στην μείωση των αυτοκινήτων, άρα και στην άμβλυνση του θορύβου και την ατμοσφαιρικής επιβάρυνσης.
Η σύγχρονη πόλη, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένα σύνολο κτιρίων, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που χρησιμοποιεί τα δεδομένα και την τεχνολογία για να γίνει πιο ήσυχος, πιο υγιής και πιο φιλικός. Το στοίχημα της κλιματικής ουδετερότητας περνάει μέσα από τη βελτίωση της δικής μας καθημερινότητας.
Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ.
Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.
