Της Χριστίνας Δεληγιάννη,
Πρέσβειρα του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα,
CEO, Verimpact/ Διευθύντρια Πολιτικής και Προγραμμάτων,
Ινστιτούτο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη – EPLO
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) εξελίσσεται ραγδαία σε κεντρικό εργαλείο για τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες κατανοούν, διαχειρίζονται και προστατεύουν τα οικοσυστήματα σε έναν κόσμο που δοκιμάζεται από την κλιματική αλλαγή. Από την κλιματική μοντελοποίηση και την παρακολούθηση της βιοποικιλότητας έως τη διαχείριση κινδύνων φυσικών καταστροφών και τη βιώσιμη αναφορά, η ΤΝ αναδιαμορφώνει το τοπίο της λήψης αποφάσεων αναφορικά με το περιβάλλον. Ωστόσο, η πραγματική αξία δεν είναι μόνο τα δεδομένα που παράγονται και η ανάλυσή τους. Το πιο σημαντικό σημείο είναι τα δεδομένα και η ανάλυση να μεταφράζονται σε έγκαιρη, δίκαιη και ανθεκτική δράση για τα οικοσυστήματα και για τις κοινωνίες.
Πολύ συχνά, η ΤΝ παράγει τεχνικά εντυπωσιακά αποτελέσματα που παραμένουν αποσυνδεδεμένα από τις πραγματικές αποφάσεις. Η πρόκληση που έχουμε μπροστά μας δεν είναι περισσότερα δεδομένα ή πιο σύνθετα μοντέλα, αλλά η διασφάλιση ότι η ΤΝ υποστηρίζει ουσιαστικά τη διακυβέρνηση, τη χάραξη πολιτικής και τις επιχειρησιακές επιλογές που ενισχύουν την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων και των κοινωνιών μας.
Εργαλεία ΤΝ
Η ΤΝ έχει ήδη επιδείξει απτό αντίκτυπο στην ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, χαρτογράφησης κλιματικού κινδύνου και συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης. Συνδυάζοντας δορυφορικές εικόνες, κλιματικά μοντέλα, δείκτες βιοποικιλότητας και κοινωνικοοικονομικά δεδομένα, η ΤΝ επιτρέπει στους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων να εντοπίζουν έγκαιρα σημάδια πίεσης με μεγαλύτερη ακρίβεια. Παρατηρούμε ότι τα τελευταία χρόνια τα εργαλεία για το περιβάλλον με βάση την ΤΝ που έχουν δημιουργηθεί πολλαπλασιάζονται εκθετικά από μεγάλους οργανισμούς όπως η Google, ακαδημαϊκούς φορείς αλλά και από μικρότερες εταιρείες.
Με τις δυνατότητες που πλέον μας προσφέρει η ΤΝ, περνάμε από την αποσπασματική παρακολούθηση οικοσυστημάτων σε δυναμική γνώση. Η περιβαλλοντική υποβάθμιση, η απώλεια βιοποικιλότητας και οι κλιματικές επιπτώσεις σπάνια εμφανίζονται αιφνίδια. Παρατηρούμε πως εξελίσσονται μέσα από πρότυπα και σημεία καμπής που η ΤΝ είναι ιδιαίτερα ικανή να ανιχνεύει. Όταν εντοπίζονται έγκαιρα, οι παρεμβάσεις μπορούν να είναι πιο στοχευμένες, οικονομικά αποδοτικές και προληπτικές.
Και αυτή η μετάβαση από την αντίδραση στην πρόληψη είναι θεμελιώδης. Η ανθεκτικότητα δεν οικοδομείται μετά την εκδήλωση μιας κρίσης, αλλά μέσα από αποφάσεις που λαμβάνονται πολύ πριν ξεπεραστούν κρίσιμα όρια. Eίτε πρόκειται για τον χωροταξικό σχεδιασμό, είτε για τη διαχείριση υδάτων, είτε για επενδύσεις σε υποδομές.
Πρόβλεψη Επιπτώσεων
Στη διαχείριση κινδύνων φυσικών καταστροφών, το μεγαλύτερο άλμα της ΤΝ έγκειται στη μετάβαση από την πρόβλεψη φαινομένων στην πρόβλεψη επιπτώσεων και συνεπειών. Τα παραδοσιακά μοντέλα εστιάζουν συχνά στην πιθανότητα εκδήλωσης γεγονότων όπως πλημμύρες, καύσωνες, ξηρασίες, χωρίς να αποτυπώνουν επαρκώς ποιοι θα επηρεαστούν και τι θα επηρεαστεί. Η ΤΝ αλλάζει αυτή την προσέγγιση, ενσωματώνοντας κλιματικούς κινδύνους με δεδομένα έκθεσης και ευαλωτότητας: πληθυσμούς, οικοσυστήματα, υποδομές, μέσα διαβίωσης και κοινωνική ευαισθησία. Έτσι, καθίσταται δυνατή μια πιο λεπτομερής κατανόηση του κινδύνου και η στοχευμένη προστασία ευάλωτων κοινοτήτων και οικοσυστημάτων, αντί για οριζόντιες παρεμβάσεις.
Η μοντελοποίηση σεναρίων μέσω ΤΝ ενισχύει περαιτέρω αυτή τη δυνατότητα. Πολιτικοί φορείς και οργανισμοί μπορούν να δοκιμάζουν επιλογές πριν εκδηλωθούν κρίσεις, αξιολογώντας πώς μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, αποκατάστασης οικοσυστημάτων ή επιλογές υποδομών αποδίδουν υπό διαφορετικά κλιματικά σενάρια. Με τη συγκεκριμένη προσέγγιση μετατοπίζεται η διαχείριση καταστροφών από την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών προς την προληπτική διακυβέρνηση και σχεδιασμό ανθεκτικότητας.
Ενσωμάτωση Ισότητας και Δικαιοσύνης
Οι λύσεις της ΤΝ για το κλίμα και το περιβάλλον είναι τόσο αποτελεσματικές όσο και δίκαιες. Χωρίς σκόπιμο σχεδιασμό, η ΤΝ κινδυνεύει να αναπαράγει υφιστάμενες ανισότητες, δίνοντας προτεραιότητα σε περιοχές με καλύτερη διαθεσιμότητα δεδομένων, ισχυρότερη θεσμική ικανότητα ή μεγαλύτερη οικονομική αξία, εις βάρος ευάλωτων κοινοτήτων.
Η ισότητα δεν προκύπτει αυτόματα από τους αλγορίθμους, πρέπει να ενσωματώνεται συνειδητά. Απαιτεί την ενσωμάτωση κοινωνικής ευαλωτότητας, τοπικού πλαισίου και κατανεμητικών επιπτώσεων στα μοντέλα ΤΝ, όχι ως δευτερεύοντα στοιχεία, αλλά ως βασικές παράμετροι σχεδιασμού.
Η διαφάνεια είναι εξίσου κρίσιμη. Οι κοινότητες και οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων πρέπει να κατανοούν πώς συλλέγονται και παράγονται τα δεδομένα από ΤΝ, ποιες παραδοχές τις στηρίζουν και πώς αντιμετωπίζεται η αβεβαιότητα. Η συμμετοχική διακυβέρνηση, όπου οι τοπικοί φορείς και οι πολίτες συμβάλλουν στην επικύρωση, ερμηνεία και χρήση των δεδομένων. Με αυτόν τον τρόπο, ενισχύεται η εμπιστοσύνη και διασφαλίζεται η συνάφεια.
Όταν η ΤΝ συνδυάζει την τοπική γνώση με επιστημονικά δεδομένα, μετατρέπεται σε εργαλείο κλιματικής δικαιοσύνης, βοηθώντας να δοθεί προτεραιότητα στην προστασία και τις επενδύσεις εκεί όπου ο κίνδυνος και η ευαλωτότητα τέμνονται πιο έντονα.
Πέρα από τη Συμμόρφωση με τα κριτήρια ESG
Η ΤΝ εφαρμόζεται όλο και περισσότερο στη βιωσιμότητα και στις αναφορές με βάση τα κριτήρια ESG. Ωστόσο, ο αντίκτυπός της εξαρτάται από τον τρόπο χρήσης της. Αν χρησιμοποιηθεί απλώς για την αυτοματοποίηση των εκθέσεων ή τη συμπλήρωση προτύπων, η ΤΝ κινδυνεύει να ενθαρρύνει επιφανειακή συμμόρφωση αντί για ουσιαστική αλλαγή.
Το πραγματικό της δυναμικό βρίσκεται στη μετατροπή των εκθέσεων αναφοράς από στατική διαδικασία σε συνεχή γνώση. Δυναμικές αξιολογήσεις ουσιαστικότητας, παρακολούθηση επιδόσεων σε πραγματικό χρόνο και προοπτική ανάλυση κινδύνων επιτρέπουν στους οργανισμούς να συνδέουν τα δεδομένα βιωσιμότητας άμεσα με τη στρατηγική, τη διαχείριση κινδύνων και την κατανομή κεφαλαίων.
Όταν τα πλαίσια βιωσιμότητας αντιμετωπίζονται ως εργαλεία διοίκησης και όχι ως λίστες συμμόρφωσης, η ΤΝ μπορεί να υποστηρίξει τη λογοδοσία, τη μακροπρόθεσμη αξία και τον πραγματικό αντίκτυπο.
Το Βήμα προς το Μέλλον
Το μέλλον της ΤΝ για την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων δεν αφορά περισσότερα δεδομένα, αλλά αφορά καλύτερες αποφάσεις. Προς αυτήν την κατεύθυνση, απαιτείται όχι μόνο τεχνολογική πρόοδος, αλλά θεσμική ετοιμότητα, ισχυρή διακυβέρνηση και συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Αξιόπιστοι χώροι δεδομένων, διαλειτουργικά πρότυπα και σαφή πλαίσια λογοδοσίας είναι απαραίτητα ώστε η ΤΝ να λειτουργεί σε κλίμακα, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ηθική, την ισότητα και τη διαφάνεια. Εξίσου σημαντική είναι η άρση των απομονώσεων μεταξύ επιστημών, η σύνδεση επιστήμης, πολιτικής, χρηματοδότησης και τοπικής γνώσης είναι ύψιστης σημασίας.
Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.
