Του Δρ Ιωάννη Παππά,
MENG MECH. ENG., Ph.D., C.PH.D.,
Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα,
Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος της Green Evolution SA
Τα τελευταία χρόνια ο τουρισμός καταγράφει συνεχώς νέα ρεκόρ αφίξεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ανάπτυξη αυτή αποτελεί σημαντική οικονομική ευκαιρία για πολλές χώρες και τοπικές κοινωνίες. Ωστόσο, πίσω από αυτή την επιτυχία αναδύεται ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορούν οι προορισμοί να συνεχίσουν να αναπτύσσονται χωρίς να επιβαρύνουν το περιβάλλον, τις υποδομές και την ποιότητα ζωής των κατοίκων;
Η κλιματική κρίση αλλάζει ήδη τις συνθήκες λειτουργίας πολλών τουριστικών περιοχών, ιδιαίτερα στη Μεσόγειο. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες, οι περίοδοι ξηρασίας, τα έντονα καιρικά φαινόμενα και η πίεση στους φυσικούς πόρους δείχνουν ότι ο τουρισμός πρέπει να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα. Σήμερα, η συζήτηση για τη βιωσιμότητα στον τουρισμό δεν αφορά μόνο την αύξηση των επισκεπτών, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο οι προορισμοί διαχειρίζονται τις ροές των επισκεπτών, τους φυσικούς πόρους και τις υποδομές τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερα σημαντικός αναδεικνύεται ο ρόλος των οργανισμών διαχείρισης προορισμών. Οι οργανισμοί αυτοί δεν περιορίζονται πλέον στην προβολή και προώθηση ενός τόπου. Αντίθετα, καλούνται να αναλάβουν έναν πιο ενεργό και συντονιστικό ρόλο, συνδέοντας την τοπική αυτοδιοίκηση, τις επιχειρήσεις, τις τοπικές κοινωνίες και τους επισκέπτες σε μια κοινή στρατηγική για το μέλλον του προορισμού.
Υπολογίζεται ότι σήμερα λειτουργούν περίπου 2.400 οργανισμοί διαχείρισης προορισμών παγκοσμίως. Στην Ευρώπη, εκατοντάδες τέτοιοι οργανισμοί δραστηριοποιούνται σε επίπεδο πόλης, περιφέρειας ή χώρας, συντονίζοντας πολιτικές τουρισμού, στρατηγικές προβολής αλλά και δράσεις βιώσιμης ανάπτυξης. Τα τελευταία χρόνια ο ρόλος τους διευρύνεται σημαντικά, καθώς καλούνται να αντιμετωπίσουν σύνθετες προκλήσεις που σχετίζονται με την κλιματική κρίση, την υπερσυγκέντρωση επισκεπτών σε ορισμένες περιοχές και τη διαχείριση των φυσικών πόρων.
Παράλληλα, η λειτουργία των προορισμών γίνεται ολοένα και περισσότερο βασισμένη στα δεδομένα. Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, περίπου 84% των οργανισμών διαχείρισης προορισμών χρησιμοποιούν δεδομένα για ψηφιακό μάρκετινγκ, 75% για την παρακολούθηση των ροών επισκεπτών, ενώ 69% αξιοποιούν δεδομένα για ανάλυση αγοράς και τάσεων. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι οι προορισμοί μεταβαίνουν σταδιακά από μια λογική απλής προβολής προς ένα νέο μοντέλο διαχείρισης βασισμένης στα δεδομένα.
Η χρήση δεδομένων επιτρέπει στους προορισμούς να κατανοούν καλύτερα το πού, πότε και πώς κινούνται οι επισκέπτες. Με τον τρόπο αυτό μπορούν να αποφεύγονται φαινόμενα υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές, να βελτιώνεται η κατανομή των επισκεπτών στον χώρο και στον χρόνο και να σχεδιάζονται πιο αποτελεσματικές πολιτικές για τη βιώσιμη ανάπτυξη του τουρισμού.
Παράλληλα, οι οργανισμοί διαχείρισης προορισμών μπορούν να λειτουργήσουν ως πλατφόρμες συνεργασίας. Μέσα από τον συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων μπορούν να αναπτύξουν κοινές δράσεις για τη μείωση των εκπομπών, την προστασία της βιοποικιλότητας, την εξοικονόμηση ενέργειας και νερού, αλλά και την προσαρμογή των υποδομών στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Η σημασία των οργανισμών αυτών αναμένεται να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια. Στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τον τουρισμό, εκτιμάται ότι σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης και των πολιτικών στήριξης των προορισμών θα κατευθυνθεί μέσα από δομές διαχείρισης προορισμών. Με άλλα λόγια, οι οργανισμοί αυτοί ενδέχεται να αποτελέσουν βασικό μηχανισμό μέσω του οποίου οι τοπικές κοινωνίες θα μπορούν να σχεδιάζουν και να υλοποιούν δράσεις για έναν πιο ανθεκτικό και βιώσιμο τουρισμό.
Την ίδια στιγμή, η βιωσιμότητα δεν αφορά μόνο το περιβάλλον. Συνδέεται άμεσα και με την κοινωνική διάσταση του τουρισμού. Η διατήρηση της τοπικής ταυτότητας, η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η διασφάλιση ότι τα οφέλη του τουρισμού κατανέμονται δίκαια αποτελούν βασικούς στόχους μιας σύγχρονης στρατηγικής διαχείρισης προορισμού.
Η μετάβαση από την απλή προώθηση ενός προορισμού σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διαχείρισης αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη αλλαγή στη σύγχρονη τουριστική πολιτική. Οι οργανισμοί διαχείρισης προορισμών μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτες αυτής της αλλαγής, μετατρέποντας τον τουρισμό σε εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης.
Η συζήτηση για το μέλλον του τουρισμού δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται μόνο στην αύξηση των επισκεπτών. Το πραγματικό στοίχημα είναι πώς οι προορισμοί θα παραμείνουν ζωντανοί, ανθεκτικοί και ελκυστικοί σε έναν κόσμο που αλλάζει λόγω της κλιματικής κρίσης. Οι οργανισμοί διαχείρισης προορισμών μπορούν να αποτελέσουν το βασικό εργαλείο για αυτή τη μετάβαση, συνδέοντας πολιτικές, δεδομένα και τοπικές κοινωνίες σε ένα κοινό όραμα. Αν ο τουρισμός θέλει να παραμείνει κινητήριος δύναμη ανάπτυξης για τις τοπικές οικονομίες, τότε η διαχείριση των προορισμών πρέπει να περάσει από τη θεωρία στην πράξη. Και αυτό σημαίνει περισσότερη συνεργασία, περισσότερη γνώση και κυρίως μια νέα κουλτούρα σχεδιασμού που βάζει στο επίκεντρο όχι μόνο τους επισκέπτες, αλλά και το μέλλον των τόπων που τους φιλοξενούν.
Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.
