Η ετήσια έκθεση «World Energy Outlook 2025» του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΔΟΕ/ΙΕΑ) καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα κρίσιμο ενεργειακό σταυροδρόμι. Οι επενδύσεις, οι τεχνολογίες και, κυρίως, ο ρυθμός των πολιτικών αποφάσεων θα καθορίσουν αν η ήπειρος θα αναδειχθεί σε παγκόσμιο ηγέτη ή αν θα μείνει πίσω στον ενεργειακό μετασχηματισμό. Η έκθεση αποτυπώνει μια σαφή πορεία για την επόμενη δεκαετία: αναμένεται άνοδος της ηλεκτρικής ζήτησης κατά περίπου 40% έως το 2035, αποτέλεσμα της πλήρους μετάβασης στην «ηλεκτρική εποχή» (ηλεκτροκίνηση, αντλίες θερμότητας, εξηλεκτρισμός βιομηχανίας). Για να υποστηρίξει αυτή τη μετάβαση, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται να επενδύει μαζικά, με εκτιμώμενη δαπάνη περίπου 390 δισ. δολάρια μόνο το 2025, με το μεγαλύτερο μέρος να κατευθύνεται σε καθαρές μορφές ενέργειας, Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), αναβαθμίσεις δικτύου και υποδομές ηλεκτροκίνησης.
Οι ΑΠΕ υπόσχονται να καλύψουν σχεδόν το σύνολο της πρόσθετης ζήτησης, καθώς το κόστος και η υποδομή τους τις καθιστούν τη ραχοκοκαλιά της μελλοντικής παραγωγής. Ωστόσο, η έκθεση τονίζει ρητώς ότι οι επενδύσεις αυτές δεν επαρκούν για την επίτευξη του στόχου του 1,5°C και αναδεικνύει την «αθέατη» πρόκληση: την ευελιξία του συστήματος. Χωρίς επιταχυνόμενες επενδύσεις σε αποθήκευση και δίκτυα (εκατοντάδες gigawatts νέων γραμμών μεταφοράς και διασυνδέσεων), η διείσδυση των ΑΠΕ θα φτάσει στα όριά της, καθιστώντας την καθαρή ενέργεια μη διαθέσιμη κατά βούληση.
Παράλληλα, οι παλιές βεβαιότητες χάνουν έδαφος. Το φυσικό αέριο βρίσκεται σε αναζήτηση ρόλου, με την Ευρώπη να καλείται να αποφασίσει αν θα είναι προσωρινό στήριγμα (γέφυρα) ή μακροχρόνια παγίδα, καθώς η υπερβολική εξάρτηση μπορεί να οδηγήσει σε εισαγωγική εξάρτηση, τιμολογιακή αστάθεια και γεωπολιτικά ρίσκα. Το πιο υποτιμημένο ζήτημα είναι οι υποδομές: η μετάβαση δεν μπορεί να ολοκληρωθεί χωρίς την ενίσχυση δικτύων διανομής και την πρόοδο στην αποθήκευση. Επιπλέον, η ενεργειακή μετάβαση έχει και μια γεωπολιτική διάσταση, καθώς το σύστημα του αύριο εξαρτάται από κρίσιμα πρώτα υλικά (λίθιο, σπάνιες γαίες), των οποίων οι αλυσίδες εφοδιασμού ελέγχονται σε μεγάλο βαθμό από τρίτες χώρες.
Τέλος, η έκθεση υπογραμμίζει την κοινωνική διάσταση. Καμία μετάβαση δεν πετυχαίνει χωρίς τους πολίτες. Η οικονομική ανασφάλεια σε περιοχές ορυκτών καυσίμων, οι υψηλοί λογαριασμοί ενέργειας και ο φόβος απώλειας ανταγωνιστικότητας στη βιομηχανία απαιτούν κοινωνικές πολιτικές (επιμόρφωση, κίνητρα, προστασία ευάλωτων καταναλωτών). Το διακύβευμα είναι ο ρυθμός. Αν η Ευρώπη καθυστερήσει, διακινδυνεύει οικονομικό κόστος, απώλεια βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, μεγαλύτερη ενεργειακή εξάρτηση και περιβαλλοντική απόκλιση από τους στόχους της. Η Ευρώπη έχει την πρόθεση και τις επενδύσεις, αλλά η επιτυχία θα κριθεί από την τόλμη να επιταχύνει και να αντιμετωπίσει τις γραφειοκρατικές και κοινωνικές αντιστάσεις.
