Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «σήκωσε το γάντι» απέναντι στην ελληνική ολιγωρία, κινώντας επίσημη διαδικασία επί παραβάσει [INFR(2026)2006] μέσω προειδοποιητικής επιστολής. Το ζήτημα; Η άρνηση ή η αδυναμία της Αθήνας να επικαιροποιήσει το Εθνικό Πρόγραμμα Ελέγχου της Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης (ΕΠΕΑΡ), όπως επιβάλλει η αυστηρή Οδηγία (ΕΕ) 2016/2284.
Η «ακτινογραφία» της παράβασης
Δεν πρόκειται για μια τυπική εκκρεμότητα. Η Οδηγία ΕΑΟΕ (Εθνικά Ανώτατα Όρια Εκπομπών) αποτελεί το «νομικό οπλοστάσιο» της Ευρώπης για τον περιορισμό πέντε κρίσιμων ρύπων: του διοξειδίου του θείου (SO2), των οξειδίων του αζώτου (NOx), των πτητικών οργανικών ενώσεων (NMVOC), της αμμωνίας (NH3) και των λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων (PM2,5).
Η νομοθεσία ορίζει ρητά ότι τα κράτη-μέλη οφείλουν να επανεξετάζουν και να προσαρμόζουν τα προγράμματά τους τουλάχιστον κάθε τέσσερα έτη. Η Ελλάδα, παρά τις διαδοχικές οχλήσεις από τις Βρυξέλλες, παραμένει στάσιμη, αφήνοντας το εθνικό της σχέδιο χωρίς τις απαραίτητες επικαιροποιήσεις που θα αποδείκνυαν ότι οι στόχοι μείωσης για την περίοδο 2020-2029 παραμένουν εφικτοί.
Γιατί μας αφορά όλους;
«Είναι απλώς ένα χαρτί;». Η απάντηση είναι αρνητική. Το ΕΠΕΑΡ είναι ο οδικός χάρτης που καθορίζει τα μέτρα σε κρίσιμους κλάδους, όπως η ενέργεια, οι μεταφορές και η γεωργία. Χωρίς αυτό, η χώρα κινείται «στα τυφλά», την ώρα που η Οδηγία στοχεύει στη μείωση των πρόωρων θανάτων από τη ρύπανση κατά 50% έως το 2030.
Επιπλέον, η Οδηγία απαιτεί τη διασφάλιση της δημόσιας διαβούλευσης. Η μη επικαιροποίηση του προγράμματος στερεί από τους πολίτες και τους φορείς το δικαίωμα να γνωρίζουν και να παρεμβαίνουν στις πολιτικές που επηρεάζουν τον αέρα που αναπνέουν.
Το τελεσίγραφο των δύο μηνών
Η Κομισιόν έδωσε στην Ελλάδα προθεσμία δύο μηνών για να ευθυγραμμιστεί. Αν η απάντηση δεν είναι πειστική, το επόμενο στάδιο είναι η «αιτιολογημένη γνώμη», η οποία αποτελεί τον προθάλαμο για την παραπομπή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Σε μια τέτοια περίπτωση, η χώρα απειλείται με βαριά χρηματικά πρόστιμα, τα οποία θα κληθεί να πληρώσει ο Έλληνας φορολογούμενος για μια παράλειψη που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.
Η συμμόρφωση με την Οδηγία 2016/2284 δεν είναι μια άσκηση επί χάρτου, αλλά μια δέσμευση για τη ζωή. Η αποτυχία της Ελλάδας να επικαιροποιήσει εγκαίρως το πρόγραμμά της αναδεικνύει ένα θεσμικό έλλειμμα στον περιβαλλοντικό σχεδιασμό. Σε μια εποχή κλιματικής κρίσης, η διαφάνεια στα δεδομένα των εκπομπών και η συνέπεια στην εφαρμογή των μέτρων αποτελούν τη μόνη ασφαλιστική δικλείδα για τη δημόσια υγεία και την αποφυγή οικονομικών κυρώσεων που θα επιβαρύνουν περαιτέρω την εθνική οικονομία.
