Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με την απειλή προστίμων από το Ευρωδικαστήριο, καθώς καθυστερεί η πλήρης ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας RED III (2023/2413) για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Παρά την ψήφιση του νόμου 5151/2024, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέστειλε αιτιολογημένη γνώμη στη χώρα μας —μαζί με ακόμη επτά κράτη που δεν συμμορφώθηκαν μετά την πρώτη προειδοποίηση του Ιουλίου— δίνοντας διορία δύο μηνών για την κάλυψη των νομοθετικών κενών. Το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται στη μη εφαρμογή κρίσιμων μεταρρυθμίσεων που εκκρεμούν από το καλοκαίρι, όπως η πλήρης ψηφιοποίηση των διαδικασιών, η αποτελεσματική λειτουργία της υπηρεσίας «μιας στάσης» (one-stop shop) και η αυστηρή τήρηση των επιταχυνόμενων προθεσμιών για την αδειοδότηση έργων, στοιχεία απαραίτητα για την απεμπλοκή των επενδύσεων στην πράσινη ενέργεια.
Η «RED III» ενισχύει τις προσπάθειες επίτευξης των στόχων για τη συμμετοχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στο ενεργειακό μείγμα της ΕΕ, εισάγει αυστηρούς κανόνες για την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης των μονάδων πράσινης ηλεκτροπαραγωγής αλλά και των ηλεκτρικών δικτύων τα οποία θα βοηθήσουν στην ενσωμάτωση της «πράσινης» ενέργειας στο ηλεκτρικό σύστημα. Επίσης, θέτει σαφείς, σύντομες προθεσμίες, καθιερώνει την έννοια των «Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ», ενισχύει το one-stop-shop και αναγνωρίζει τα έργα ΑΠΕ και τις υποδομές δικτύων ως υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος. Η σημασία της έγκειται στο ότι επιχειρεί να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση, να μειώσει τη γραφειοκρατία, να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού και να συμβάλλει στην επίτευξη των κλιματικών στόχων της ΕΕ για το 2030 και το 2050.
Σχετικά με τις περιοχές επιτάχυνσης ΑΠΕ, η Ελλάδα εμφανίζεται να έχει μεν ενσωματώσει την πρόβλεψη ήδη από το 2023 (ν. 5037/2023, άρθρο 164), υιοθετώντας τον όρο «Περιοχές Πρώτης Επιλογής», όμως έως σήμερα η διαδικασία οριοθέτησής τους βρίσκεται σε εξέλιξη. Και αυτό διότι το ζήτημα συνδέεται με την καθυστέρηση της θεσμοθέτησης νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ, που εκκρεμεί εδώ και χρόνια. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) σκοπεύει να παρουσιάσει στις αρχές του 2026 ένα προσχέδιο των ρυθμίσεων για πλήρη ενσωμάτωση στην Οδηγία ως προς το συγκεκριμένο σκέλος. Άλλωστε η οδηγία θέτει ως καταληκτική ημερομηνία την 21η Φεβρουαρίου 2026 προκειμένου τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι οι αρμόδιες αρχές εγκρίνουν ένα ή περισσότερα σχέδια τα οποία θα ορίζουν περιοχές επιτάχυνσης έργων ΑΠΕ για μία ή περισσότερες τεχνολογίες ΑΠΕ. Σε αυτές τις περιοχές η αδειοδοτική διαδικασία θα είναι δραστικά συντομότερη, τα περιβαλλοντικά δεδομένα θα έχουν προαξιολογηθεί και η ανάπτυξη ΑΠΕ θα θεωρείται χαμηλού περιβαλλοντικού κινδύνου.
Η ελληνική νομοθεσία είναι αυστηρότερη από την RED III: προβλέπει ακόμη συντομότερες προθεσμίες για περιβαλλοντική αδειοδότηση, για έκδοση άδειας εγκατάστασης έως και για σύνδεση στο δίκτυο. Στην πράξη, όμως, όπως αναφέρουν παράγοντες της αγοράς ΑΠΕ, οι προθεσμίες αυτές παραβιάζονται συστηματικά, συχνά κατά πολλούς μήνες – ή και χρόνια. «Το ζήτημα δεν είναι μόνο να νομοθετούν, αλλά να διασφαλίζεται ότι η νομοθεσία θα τηρείται», σημειώνουν. Ο νόμος 5151/2024 μεταφέρει στο ελληνικό δίκαιο διάφορα επιμέρους άρθρα της ευρωπαϊκής οδηγίας (42, 43, 44, 45), όμως αυτά δεν αλλάζουν τον πυρήνα του προβλήματος: οι υπηρεσίες είναι υποστελεχωμένες, οι διαδικασίες παραμένουν κατακερματισμένες και το σύστημα δεν λειτουργεί στους χρόνους που απαιτεί η οδηγία. Αποτέλεσμα; Ο επενδυτικός ορίζοντας «θολώνει».”
Το ίδιο συμβαίνει και με την «υπηρεσία μιας στάσης “One-Stop-Shop”. Θεσμοθετήθηκε αρχικά με τον νόμο 4951/2022 (άρθρο 41). Έπειτα από πολλές καθυστερήσεις, η πιλοτική λειτουργία του Πληροφοριακού Συστήματος Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΠΣΑΠΕ) ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2025, αλλά παραμένει ακόμη σε πιλοτικό στάδιο. Το ενιαίο σημείο επαφής, σύμφωνα με την «RED III», πρέπει να καθοδηγεί πλήρως τον επενδυτή, να συλλέγει τα δικαιολογητικά, να διασφαλίζει ότι τηρούνται οι προθεσμίες, να επικοινωνεί με όλες τις εμπλεκόμενες αρχές και έως το 2025 έπρεπε να λειτουργεί απολύτως ψηφιακά. Όμως σήμερα το one-stop-shop δεν είναι ακόμη λειτουργικό με τον τρόπο που απαιτεί η RED III. Οι επενδυτές εξακολουθούν να απευθύνονται σε πολλαπλές υπηρεσίες, ενώ το ψηφιακό σύστημα απέχει ακόμη από την ολοκληρωμένη μορφή του. Η εφαρμογή της «RED III» θεωρείται καθοριστική για την επιτάχυνση της ανάπτυξης εγχώριας καθαρής ενέργειας, τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG) στον ενεργειακό τομέα – ο οποίος σήμερα συμβάλλει με το 75% των συνολικών εκπομπών GHG στην ΕΕ – και την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας. Θα συμβάλει επίσης στη μείωση των τιμών της ενέργειας και στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.
