Του Bασίλη Μενεξέ (MSc)
Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα,
Σύμβουλος Βιωσιμότητας και GIS

Η περιβαλλοντική πληροφόρηση έχει πάψει πλέον να αποτελεί ένα συμπληρωματικό πεδίο εταιρικής επικοινωνίας. Στο σύγχρονο κανονιστικό και επιχειρηματικό περιβάλλον, συνιστά βασικό στοιχείο λογοδοσίας, επενδυτικής αξιολόγησης και στρατηγικής διαχείρισης κινδύνων. Η θεσμική ενίσχυση της βιώσιμης αναφοράς στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω της Οδηγίας για την Εταιρική Αναφορά Βιωσιμότητας (CSRD), συνοδεύτηκε από την υιοθέτηση των Ευρωπαϊκών Προτύπων Αναφοράς Βιωσιμότητας (ESRS), τα οποία αποσκοπούν στη διεύρυνση και τυποποίηση των δημοσιοποιούμενων πληροφοριών.

Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο το εύρος των γνωστοποιήσεων, αλλά και τη θεσμική τους αξιοπιστία. Στο πλαίσιο της CSRD, οι επιχειρήσεις που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής της οφείλουν να δημοσιοποιούν πληροφορίες σύμφωνα με τα ESRS και οι σχετικές αναφορές υπόκεινται σε διαδικασία διασφάλισης. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση κινείται σήμερα γύρω από το πλαίσιο της περιορισμένης διασφάλισης (limited assurance), ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προβλεπόμενη προθεσμία για την υιοθέτηση ειδικών προτύπων διασφάλισης έως την 1η Οκτωβρίου 2026.

Η σημασία της ελεγκτικής, υπό το πρίσμα αυτό, δεν περιορίζεται στην επιβεβαίωση αριθμητικών μεγεθών. Εκτείνεται στην αξιολόγηση της μεθοδολογίας συλλογής, επεξεργασίας και παρουσίασης των περιβαλλοντικών δεδομένων, καθώς και στην επάρκεια των εσωτερικών δικλίδων που τα υποστηρίζουν. Η αξιοπιστία της περιβαλλοντικής πληροφόρησης δεν κρίνεται μόνο στο τελικό δημοσιευμένο αποτέλεσμα, αλλά κυρίως στη διαδικασία παραγωγής του. Εκεί ακριβώς αναδεικνύεται ο ρόλος της ελεγκτικής ως μηχανισμού θεσμικής διασφάλισης και όχι απλώς ως διαδικασίας τυπικού ελέγχου. Ο ρόλος της ελεγκτικής στην αξιοπιστία των περιβαλλοντικών πληροφοριών μπορεί να αποδοθεί πιο συστηματικά μέσα από συγκεκριμένα πεδία ελέγχου και αντίστοιχους κινδύνους.

Η ανάγκη αυτή καθίσταται ακόμη εντονότερη σε κλάδους με υψηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, όπως η ενέργεια. Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS) αποτελεί τον βασικό μηχανισμό τιμολόγησης του άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τέθηκε σε λειτουργία το 2005, αποτελεί το πρώτο διεθνές σύστημα εμπορίας εκπομπών και καλύπτει περίπου 10.000 εγκαταστάσεις στους τομείς της ενέργειας και της βιομηχανίας, καθώς και ορισμένες αεροπορικές δραστηριότητες. Το σύστημα αυτό επιβάλλει οικονομική αποτίμηση στις εκπομπές, συνδέοντας άμεσα την περιβαλλοντική επίδοση με το κόστος συμμόρφωσης.

Σε αυτό το ρυθμιστικό πλαίσιο, η ελεγκτική αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, διότι η περιβαλλοντική πληροφόρηση παύει να είναι αφηρημένη αναφορά προθέσεων και μετατρέπεται σε στοιχείο με σαφές οικονομικό αποτύπωμα. Η ποιότητα των δεδομένων, η ιχνηλασιμότητα των υπολογισμών και η συνέπεια μεταξύ στρατηγικής, λειτουργικής επίδοσης και δημοσιοποιούμενων πληροφοριών αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους αξιολόγησης. Όσο αυξάνεται η θεσμική πίεση για διαφάνεια, τόσο μειώνεται το περιθώριο για γενικόλογες ή ατεκμηρίωτες περιβαλλοντικές δηλώσεις.

Τα πραγματικά παραδείγματα καταδεικνύουν με τον πιο πειστικό τρόπο τι σημαίνει αποτυχία στην περιβαλλοντική λογοδοσία. Η περίπτωση της Volkswagen παραμένει το εμβληματικότερο παράδειγμα. Σύμφωνα με το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, η εταιρεία συμφώνησε το 2016 να καταβάλει έως 14,7 δισ. δολάρια για να διευθετήσει καταγγελίες σχετικά με την παραποίηση ελέγχων εκπομπών, ενώ το 2017 ανακοινώθηκε ότι η Volkswagen θα κατέβαλλε 4,3 δισ. δολάρια σε ποινικές και αστικές κυρώσεις στις ΗΠΑ. Το σκάνδαλο αυτό ανέδειξε όχι μόνο την τεχνική απάτη, αλλά και την αποτυχία των εσωτερικών δικλίδων και της εταιρικής διακυβέρνησης.

Τα ανωτέρω παραδείγματα συνοψίζονται ενδεικτικά στον ακόλουθο πίνακα, ο οποίος αποτυπώνει το εύρος των οικονομικών και κανονιστικών επιπτώσεων από αποτυχίες ESG συμμόρφωσης.

Αντίστοιχα, η υπόθεση της BP μετά την πετρελαιοκηλίδα του Deepwater Horizon ανέδειξε το τεράστιο χρηματοοικονομικό κόστος ενός περιβαλλοντικού ατυχήματος όταν η διαχείριση κινδύνου αποτυγχάνει. Η EPA αναφέρει ότι η BP αντιμετώπισε ιστορική ποινή ύψους 5,5 δισ. δολαρίων βάσει του Clean Water Act και έως 8,8 δισ. δολάρια σε αποζημιώσεις φυσικών πόρων, ενώ το Υπουργείο Δικαιοσύνης έκανε λόγο για συνολικό πλαίσιο συμφωνίας που υπερέβαινε τα 18,7 δισ. δολάρια. Πρόκειται για χαρακτηριστική περίπτωση όπου ο περιβαλλοντικός κίνδυνος μετατράπηκε σε κολοσσιαίο νομικό και οικονομικό βάρος.

Εξίσου ενδεικτική είναι και η υπόθεση της DWS, θυγατρικής της Deutsche Bank. Η SEC ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο του 2023 ότι η εταιρεία συμφώνησε να καταβάλει 25 εκατ. δολάρια για παραβάσεις σχετικές με την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και για παραπλανητικές δηλώσεις σχετικά με ESG επενδύσεις. Η συγκεκριμένη υπόθεση δείχνει ότι οι ρυθμιστικές αρχές πλέον δεν εξετάζουν μόνο την ουσία των επενδύσεων, αλλά και την ακρίβεια των ESG ισχυρισμών που προβάλλονται προς την αγορά.

Στο ελληνικό πεδίο, η περίπτωση της ΔΕΗ είναι ιδιαίτερα χρήσιμη ως παράδειγμα μετάβασης και λογοδοσίας στον ενεργειακό τομέα. Στην Έκθεση Βιωσιμότητας 2024 της εταιρείας αναφέρεται ότι η σταδιακή αποσύνδεση από τον λιγνίτη συνεχίζεται συστηματικά, με στόχο την πλήρη έξοδο έως το 2026. Παράλληλα, η ίδια η εταιρεία έχει εντάξει στις εκθέσεις της στοιχεία για το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα και την πορεία της ενεργειακής μετάβασης, γεγονός που καταδεικνύει πως, σε κλάδους υψηλής έντασης εκπομπών, η αξιοπιστία των περιβαλλοντικών δεδομένων δεν είναι επικοινωνιακή πολυτέλεια αλλά λειτουργική αναγκαιότητα.

Υπό αυτό το πρίσμα, η ελεγκτική λειτουργεί ως κρίσιμος μηχανισμός γεφύρωσης ανάμεσα στη δήλωση και στην απόδειξη. Δεν αρκεί πλέον μια επιχείρηση να δηλώνει περιβαλλοντική υπευθυνότητα· οφείλει να την τεκμηριώνει με μετρήσιμα, επαληθεύσιμα και συγκρίσιμα δεδομένα. Η συμβολή της ελεγκτικής είναι ακριβώς αυτή: να ενισχύει τη διαφάνεια, να περιορίζει τον κίνδυνο παραπλανητικών πρακτικών και να ενδυναμώνει την εμπιστοσύνη των επενδυτών, των ρυθμιστικών αρχών και της κοινωνίας.

Σε μια εποχή όπου η βιωσιμότητα έχει αποκτήσει σαφές κανονιστικό και χρηματοοικονομικό περιεχόμενο, η αξιοπιστία των περιβαλλοντικών πληροφοριών δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Χρειάζεται θεσμική επαλήθευση, επαγγελματική κρίση και συστηματική διασφάλιση. Και σε αυτό το σημείο, η ελεγκτική δεν αποτελεί απλώς υποστηρικτικό μηχανισμό της βιώσιμης επιχειρηματικότητας, αλλά βασικό πυλώνα της ίδιας της αξιοπιστίας της.

Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.