Στο σύγχρονο, εγχώριο πολιτικό σκηνικό, η δημόσια συζήτηση για την ανάπτυξη και το οικονομικό μέλλον της χώρας συνήθως εξαντλείται σε στενούς λογιστικούς δείκτες του ΑΕΠ, σε επιδοτήσεις της στεριανής οικονομίας και στον ανταγωνισμό για την κατάρριψη ρεκόρ στις τουριστικές αφίξεις. Ωστόσο, η Ελλάδα, ένα κράτος κατεξοχήν αρχιπελαγικό, δείχνει ιστορικά να αδυνατεί να εντάξει στον σκληρό πυρήνα του πολιτικού και αναπτυξιακού της σχεδιασμού τον μεγαλύτερο εθνικό, φυσικό και γεωστρατηγικό της πλούτο: τις ίδιες τις θάλασσές της. Το θαλάσσιο περιβάλλον αντιμετωπίζεται, κατά κανόνα και διακομματικά, ως ένα απλό, αναλώσιμο καλοκαιρινό ντεκόρ για τη βαριά βιομηχανία του τουρισμού, αγνοώντας προκλητικά την ταχύτατη οικολογική και παραγωγική του υποβάθμιση.
Απέναντι σε αυτό το διαχρονικό θεσμικό και πολιτικό κενό, το πράσινο πολιτικό κόμμα ΚΟΣΜΟΣ επιδιώκει να αλλάξει ριζικά την εθνική ατζέντα, εντάσσοντας το θαλάσσιο οικοσύστημα στην καρδιά της προγραμματικής του πρότασης. Η διοργάνωση του 14ου Προσυνεδριακού Διαλόγου με τον κεντρικό τίτλο «Ελλάδα 2030», που θα πραγματοποιηθεί διαδικτυακά την Τετάρτη 27 Μαΐου 2026, αποτελεί ένα κομβικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Εστιασμένος αποκλειστικά στον Στόχο 14 της Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ («Ζωή στο Νερό»), ο διάλογος αυτός φιλοδοξεί να υπερβεί την παραδοσιακή, ενίοτε στείρα περιβαλλοντική ρητορική και να εισέλθει στον πυρήνα της εθνικής επιβίωσης, της γαλάζιας οικονομίας και του Διεθνούς Δικαίου. Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για εις βάθος πολιτική και οικολογική ανάλυση.
Η θάλασσα ως εθνικό κεφάλαιο και η απουσία χωροταξικού σχεδιασμού
Οι ελληνικές θάλασσες βρίσκονται σήμερα υπό καθεστώς αόρατης πολιορκίας. Η κλιματική κρίση αυξάνει ραγδαία τη θερμοκρασία των υδάτων της Ανατολικής Μεσογείου, φέρνοντας επιθετικά, ξενικά είδη (όπως ο λαγοκέφαλος και το λεοντόψαρο) που καταστρέφουν τα τοπικά οικοσυστήματα. Παράλληλα, η ανεξέλεγκτη υπεραλίευση αποδεκατίζει τα ιχθυαποθέματα, ενώ οι παράκτιες περιοχές ασφυκτιούν από την άναρχη τουριστική και οικιστική ανάπτυξη, ελλείψει ενός αυστηρού, δεσμευτικού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ).
Η προσέγγιση που υιοθετεί ο ΚΟΣΜΟΣ είναι ξεκάθαρη και άκρως ρεαλιστική: η προστασία της θάλασσας δεν είναι απλώς ένα ρομαντικό αίτημα διατήρησης της βιοποικιλότητας, αλλά πρωτίστως ζήτημα εθνικής οικονομικής επιβίωσης και κυριαρχικής ταυτότητας. Η λεγόμενη «Μπλε Οικονομία» από τον βιώσιμο τουρισμό μέχρι τη ναυτιλία και την αλιεία δεν μπορεί να υπάρξει σε νεκρές θάλασσες. Η άρρηκτη σύνδεση της προστασίας των θαλάσσιων πόρων με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την οποία προτάσσει ο φορέας, αποτελεί μια ιδιοφυή γεωπολιτική ανάγνωση: η οριοθέτηση και η αποτελεσματική φύλαξη ζωνών προστασίας (MPAs) αποτελούν ταυτόχρονα τις ισχυρότερες, ειρηνικές πράξεις άσκησης εθνικής κυριαρχίας απέναντι σε κάθε αναθεωρητισμό.
Ο Στόχος 14 και το οριστικό τέλος των «χάρτινων» θαλάσσιων πάρκων
Ένα από τα πλέον κρίσιμα και ακανθώδη σημεία της ατζέντας της 27ης Μαΐου είναι το ζήτημα των Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών. Το ελληνικό κράτος αρέσκεται να επαίρεται στα διεθνή φόρα ότι διαθέτει ένα εκτεταμένο δίκτυο Natura 2000. Στην πραγματικότητα, όμως, οι περισσότερες από αυτές τις περιοχές είναι «χάρτινα πάρκα». Δεν διαθέτουν εγκεκριμένα, σύγχρονα σχέδια διαχείρισης, δεν έχουν απολύτως καμία επιχειρησιακή φύλαξη και συχνά επιτρέπουν άκρως καταστροφικές ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η βιομηχανική αλιεία με συρόμενα εργαλεία, ακριβώς μέσα στον πυρήνα τους.
Η τεκμηριωμένη πρόταση του ΚΟΣΜΟΣ για πραγματικά διαχειριζόμενες περιοχές, με ουσιαστική φύλαξη και εφαρμογή του ευρωπαϊκού στόχου «30×30» (προστασία του 30% των θαλασσών έως το 2030), αγγίζει μια βαθιά, συστημική παθογένεια: την αδυναμία επιβολής του νόμου στη θάλασσα. Εάν η διαβούλευση καταφέρει να παραγάγει συγκεκριμένους, ρεαλιστικούς μηχανισμούς μόνιμης χρηματοδότησης για την επιτήρηση αυτών των περιοχών, μέσω δορυφορικών συστημάτων, drones, συνεργειών με το Λιμενικό Σώμα και ενίσχυσης των Φορέων Διαχείρισης, τότε η πράσινη πρόταση θα αποκτήσει τεράστιο, πρακτικό κυβερνητικό βάρος.
Η βιώσιμη αλιεία και η τιτάνια μάχη ενάντια στα μικροπλαστικά
Εξίσου στρατηγική είναι η στόχευση του κόμματος στη στήριξη των μικρών, παράκτιων αλιέων. Εδώ, ο ΚΟΣΜΟΣ καλείται να ισορροπήσει ρεαλιστικά σε ένα εξαιρετικά τεντωμένο σχοινί. Από τη μία πλευρά, η παραδοσιακή, παράκτια αλιεία αποτελεί τη ραχοκοκαλιά και την ψυχή των νησιωτικών μας κοινοτήτων, λειτουργώντας με σαφώς μικρότερο και ελεγχόμενο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Από την άλλη πλευρά, ο κλάδος αυτός σήμερα αργοπεθαίνει, συνθλιβόμενος από την επιθετική, βιομηχανική αλιεία (μηχανότρατες) και τη δραματική, παγκόσμια μείωση των αποθεμάτων.
Η «έμπρακτη στήριξη» που εξαγγέλλεται στο πρόγραμμα οφείλει να συνοδευτεί με θαρραλέες προτάσεις για γενναία κίνητρα απόσυρσης εργαλείων μαζικής καταστροφής του βυθού, επιδότηση της μετάβασης στον αλιευτικό τουρισμό και πάταξη της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας (IUU fishing), εξασφαλίζοντας μια πραγματικά δίκαιη μετάβαση για τις τοπικές, παράκτιες κοινωνίες.
Παράλληλα, η ριζική αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης από τα μικροπλαστικά και η αυστηρή προστασία των ευαίσθητων ακτών και κυρίως των υποθαλάσσιων λιβαδιών Ποσειδωνίας, που λειτουργούν ως οι πολυτιμότεροι «πνεύμονες» και οι μεγαλύτερες φυσικές αποθήκες μπλε άνθρακα της Μεσογείου, αναδεικνύονται ορθώς σε κεντρικούς άξονες του προγράμματος.
Από την ιδεολογική θεωρία στη μετωπική σύγκρουση
Η εφαρμογή αυστηρών κανόνων και απαγορεύσεων στις θάλασσες και τις ακτές μεταφράζεται αυτομάτως σε μετωπική σύγκρουση με πανίσχυρα λόμπι: με μερίδα της μαζικής τουριστικής βιομηχανίας (που επιζητά άναρχη δόμηση στον αιγιαλό), με εταιρείες βιομηχανικών ιχθυοκαλλιεργειών που ενίοτε επιθυμούν χαλαρούς όρους χωροθέτησης (ΠΟΑΥ), και φυσικά με τον στόλο της μέσης και μεγάλης αλιείας. Το απόλυτο στοίχημα του ΚΟΣΜΟΣ είναι να αποδείξει κατά τη διάρκεια της επερχόμενης διαβούλευσης ότι οι προτάσεις του δεν συνιστούν ένα ακαδημαϊκό, θεωρητικό ευχολόγιο ακτιβιστών, αλλά έναν άμεσα εφαρμόσιμο, νομικά, ευρωπαϊκά και οικονομικά θωρακισμένο οδικό χάρτη διακυβέρνησης.
Ο ανοιχτός δρόμος προς το συνέδριο του Ιουλίου
Η σύγχρονη μεθοδολογία της ανοιχτής, συμμετοχικής δημοκρατίας που εφαρμόζεται συστηματικά μέσω των προσυνεδριακών, διαδικτυακών διαλόγων, αποτελεί μια θετική πρακτική που αναβαθμίζει τον πολιτικό πολιτισμό της χώρας. Θέτοντας το πρόγραμμά του σε μια διαδικασία «δομημένου δημόσιου ελέγχου», ο ΚΟΣΜΟΣ επιχειρεί να ενσωματώσει την πολύτιμη εμπειρική γνώση των τοπικών, νησιωτικών κοινωνιών, των επιστημόνων του πεδίου και της κοινωνίας των πολιτών, πριν την τελική, επίσημη επικύρωση των κυβερνητικών του θέσεων στο κεντρικό Συνέδριο του κόμματος, το οποίο έχει προγραμματιστεί για τις 4 και 5 Ιουλίου 2026.
Ο κρίσιμος 14ος Προσυνεδριακός Διάλογος, με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Ζωντανές Θάλασσες, Βιώσιμη Αλιεία, Νησιά με Μέλλον», θα διεξαχθεί την Τετάρτη, 27 Μαΐου 2026, στις 19:30, μέσω της διαδραστικής πλατφόρμας Zoom. Οι ενδιαφερόμενοι πολίτες καλούνται να εγγραφούν εγκαίρως στην ψηφιακή πλατφόρμα του ΚΟΣΜΟΣ προκειμένου να λάβουν τον σχετικό σύνδεσμο συμμετοχής.
