Ράνια Ασαριωτάκη
Πρέσβειρα του Συμφώνου για το Κλίμα,
Διευθύντρια, Γραφείο Βιώσιμης Ανάπτυξης, Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος (Pierce, Deree, Alba)

Στην καρδιά της σύγχρονης περιβαλλοντικής και κοινωνικής πρόκλησης βρίσκεται ένα πρόβλημα που συχνά αγνοείται: η σπατάλη τροφίμων. Κι όμως, πρόκειται για ένα φαινόμενο με τεράστιες επιπτώσεις στο κλίμα, στην οικονομία και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat και του FAO, στην Ευρωπαϊκή Ένωση πετιούνται κάθε χρόνο πάνω από 59 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων (1), με κόστος που αγγίζει τα 132 δισεκατομμύρια ευρώ (2). Το πιο ανησυχητικό είναι ότι το 55% αυτής της σπατάλης προέρχεται από τα νοικοκυριά (3). Δεν πρόκειται για κάτι μακρινό ή βιομηχανικό. Είναι η καθημερινότητα στα σπίτια μας.

Αν σκεφτούμε ότι κάθε μπουκιά τροφής που χάνεται συνεπάγεται σπατάλη φυσικών πόρων –νερού, εδάφους, ενέργειας– αλλά και εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αντιλαμβανόμαστε ότι η καταπολέμηση της σπατάλης τροφίμων δεν είναι μόνο ηθικό ζήτημα. Είναι κλιματική ανάγκη.

Η σπατάλη τροφίμων επιβαρύνει σημαντικά την κλιματική κρίση, καθώς υπολογίζεται ότι αντιστοιχεί περίπου στο 10% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (4). Είναι επίσης κοινωνικά άδικη: την ώρα που εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη ζουν σε επισιτιστική ανασφάλεια, τεράστιες ποσότητες απόλυτα ασφαλούς και θρεπτικής τροφής καταλήγουν σε χωματερές.

Image Source: ΝGO ΜΠΟΡΟΥΜΕ

Στην ελληνική πραγματικότητα, το φαινόμενο έχει επίσης ανησυχητικές διαστάσεις. Σύμφωνα με μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί, κάθε ελληνικό νοικοκυριό πετάει κατά μέσο όρο 98 κιλά τροφίμων τον χρόνο (5), με τα φρούτα, τα λαχανικά, το ψωμί και τα γαλακτοκομικά να είναι στην κορυφή της λίστας. Αυτό μεταφράζεται σε απώλειες που ξεπερνούν τα 300 ευρώ ετησίως (6) για κάθε οικογένεια, σύμφωνα με μελέτη του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου και της WWF Ελλάς.». Στο πλαίσιο της ακρίβειας και των συνεπειών της κλιματικής κρίσης, η μείωση της σπατάλης τροφίμων είναι μια προσβάσιμη και ανέξοδη πράξη με πολλαπλά οφέλη: περιβαλλοντικά, κοινωνικά αλλά και οικονομικά. Δεν απαιτεί επένδυση· μόνο πρόθεση και λίγη προσοχή.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των πολιτών είναι κρίσιμος. Οι λύσεις δεν είναι ούτε περίπλοκες ούτε απαιτούν μεγάλες θυσίες. Χρειάζονται απλώς αλλαγές στην καθημερινή μας συμπεριφορά:

• Προγραμματισμός αγορών: φτιάχνουμε λίστα πριν πάμε στο σούπερ μάρκετ, αποφεύγοντας αγορές που δεν θα καταναλώσουμε.
• Αξιοποίηση των υπολειμμάτων: μαγειρεύουμε με φαντασία με βάση ό,τι έχουμε ήδη στο ψυγείο.
• Ορθή αποθήκευση: μαθαίνουμε πώς διατηρείται σωστά κάθε τρόφιμο.
• Κατανόηση των ημερομηνιών: «ανάλωση κατά προτίμηση» δεν σημαίνει λήξη – συχνά τα τρόφιμα είναι απόλυτα ασφαλή και μετά την αναγραφόμενη ημερομηνία.

Παράλληλα, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα μπορούν να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές αλλαγής, ευαισθητοποιώντας νέους ανθρώπους γύρω από την αξία της τροφής, τη διατροφική δικαιοσύνη και τη βιώσιμη κατανάλωση. Εκπαιδευτικές δράσεις, βιωματικά εργαστήρια, καμπάνιες εντός κοινοτήτων μπορούν να αναδείξουν τη σύνδεση ανάμεσα στη σπατάλη τροφίμων και την κλιματική κρίση.

Στην Ελλάδα, έχουν ήδη ξεκινήσει αρκετές πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης – από σχολεία και πανεπιστήμια έως συνεργασίες με οργανώσεις που συλλέγουν πλεονάζοντα τρόφιμα και τα αναδιανέμουν σε ευάλωτες ομάδες. Η ενίσχυση αυτών των δράσεων είναι απαραίτητη.

Η εμπειρία μου ως Πρέσβειρα του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα με έχει φέρει σε επαφή με ανθρώπους που νοιάζονται, με κοινότητες που προσπαθούν, με οργανώσεις που δρουν. Αυτό που έχω μάθει είναι πως η ενημέρωση είναι το πρώτο βήμα, αλλά η ενεργοποίηση είναι το κλειδί. Όταν κατανοήσουμε το αποτύπωμα της τροφής μας, τότε οι επιλογές μας γίνονται πιο συνειδητές.

Η κουλτούρα του “δεν πετάω” δεν είναι στέρηση·είναι πράξη σεβασμού προς τον άνθρωπο, τον πλανήτη και το μέλλον μας. Είναι επιλογή φροντίδας. Και κάθε φορά που επιλέγουμε να μην πετάξουμε, επιλέγουμε να νοιαστούμε.

Η αλλαγή ξεκινά από το πιάτο μας. Κάθε φορά που σώζουμε ένα γεύμα, προστατεύουμε πολύ περισσότερα από ό,τι νομίζουμε.

Call to Action:

• Μάθετε περισσότερα για τη σπατάλη τροφίμων και πώς να τη μειώσετε από φορείς όπως η WWF, το Feedback EU ή η Εθνική Συμμαχία για τη Σπατάλη Τροφίμων.
• Οργανώστε στο σχολείο ή στη δουλειά σας μια δράση ευαισθητοποίησης.
• Ξεκινήστε σήμερα με το πιο απλό: ανοίξτε το ψυγείο και δημιουργήστε το επόμενο γεύμα σας με ό,τι υπάρχει ήδη.

Η σπατάλη τροφίμων δεν είναι αναπόφευκτη. Είναι επιλογή. Κι αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να την αλλάξουμε.

Πηγές:

1. European Commission (2023). Food waste and date marking – Factsheet. https://food.ec.europa.eu/system/files/2023-06/fw_lib_factsheet_date-marking_en.pdf
2. European Commission (2023). Food waste and date marking – Factsheet. https://food.ec.europa.eu/system/files/2023-06/fw_lib_factsheet_date-marking_en.pdf
3. Eurostat (2022). Food waste statistics – Households lead. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Food_waste_statistics
4. FAO (2013). Food Wastage Footprint – Impacts on Natural Resources. https://www.fao.org/3/i3347e/i3347e.pdf
5. Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο & WWF Ελλάς (2021). Πρόγραμμα Save Your Food. https://www.wwf.gr/ti–kanoume/trofima/save–your–food/
6. Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο & WWF Ελλάς (2021). Πρόγραμμα Save Your Food. https://www.wwf.gr/ti–kanoume/trofima/save–your–food/

Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.