Ελένη Αντωνιάδου,
Συνεργάτης και Συντονίστρια Προγραμμάτων στο ΕCOGENIA,
Οργανισμός Εταίρος του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα

Η περιβαλλοντική δράση των νέων είναι ουσιαστική, οργανωμένη και συχνά αόρατη. Ήρθε η ώρα να της δοθεί ο χώρος που της αξίζει.

Σε όλη την Ευρώπη, αλλά και στην Ελλάδα, νέοι και νέες οργανώνουν ποικίλες δράσεις, δημιουργούν τοπικά δίκτυα, προτείνουν λύσεις και φροντίζουν για το κοινό καλό. Δεν πρόκειται για σποραδικές κινήσεις, αλλά για μια ευρεία και συστηματική κινητοποίηση. Σχολικές ομάδες καθαρισμού, πρωτοβουλίες δενδροφύτευσης, καμπάνιες ενημέρωσης για την κλιματική κρίση, φεστιβάλ για τη βιωσιμότητα, συνεργασίες με δήμους για πράσινες γωνιές και κοινοτικούς κήπους καθώς και συμμετοχή σε δημόσιες διαβουλεύσεις. Η περιβαλλοντική δράση των νέων δεν είναι μέλλον. Είναι παρόν.

Ωστόσο, οι ίδιοι συνεχίζουν να αντιμετωπίζονται ως «έμπνευση», όχι ως ισότιμοι συνομιλητές. Είναι ευπρόσδεκτοι όταν πρόκειται να δώσουν ζωντάνια σε μια καμπάνια, αλλά σπάνια περιλαμβάνονται στον σχεδιασμό. Καλούνται να «συμμετάσχουν», αλλά όχι να καθορίσουν την πορεία. Αυτό δεν είναι συμμετοχή, αλλά διαχείριση εικόνας.

Οι τοπικές και θεσμικές δομές συχνά επαινούν τη «συμμετοχή των νέων», αλλά δεν τη στηρίζουν ουσιαστικά. Δεν υπάρχουν σταθερά πλαίσια συνεργασίας και πολλές φορές ούτε μηχανισμοί ένταξης νέων σε αποφάσεις. Σε πολλές περιπτώσεις, η συμμετοχή των νέων περιορίζεται σε συμβολικές δράσεις, χωρίς ουσιαστική συνέχεια ή ρόλο στον σχεδιασμό.

Πηγή:  Νέοι στο Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας Όλυμπος 2025 της Ecogenia με θεματική την Διαχείριση Καταστροφών και τη Διάνοιξη Μονοπατιών.

Ανάμεσα στη λεκτική αναγνώριση και την ουσιαστική στήριξη υπάρχει ακόμη απόσταση. Αυτό που χρειάζεται δεν είναι περισσότερη ορατότητα, αλλά σταθερά και βιώσιμα μέσα ενεργοποίησης. Χρειάζονται:

• Υποδομές: φυσικοί και ψηφιακοί χώροι συνάντησης και δράσης, διαδικασίες που ενσωματώνουν τη νεανική φωνή στον τοπικό σχεδιασμό.
• Πόροι: μικροχρηματοδότηση, πρόσβαση σε τεχνογνωσία, τεχνική υποστήριξη, mentoring.
• Αναγνώριση: εμπιστοσύνη στις ικανότητες των νέων να συνδιαμορφώνουν, όχι μόνο να συμμετέχουν.

Η δράση των νέων είναι πολύμορφη. Κάποια παραδείγματα ξεκινούν από κάτι φαινομενικά απλό: μια τάξη υιοθετεί ένα πάρκο και το φροντίζει. Μια ομάδα φτιάχνει λαχανόκηπο σε μία ταράτσα. Μια παρέα καθαρίζει ρέματα ή εγκαταλελειμμένους χώρους. Έφηβοι καταγράφουν ρύπανση και θερμές ζώνες στην πόλη τους με χρήση GIS* εργαλείων. Άλλοι διοργανώνουν συμμετοχικά εργαστήρια σε γειτονιές, δράσεις ενημέρωσης για την εξοικονόμηση νερού, ακόμα και τοπικά δημοψηφίσματα για θέματα βιωσιμότητας.

Αυτές οι δράσεις έχουν απτό και βαθύ αντίκτυπο. Δεν είναι «μικρές» αλλά ριζωμένες στις κοινότητες και γεννούν αλλαγές. Ενισχύουν την ενσυναίσθηση, χτίζουν συνεργατικότητα και αναδεικνύουν τη φροντίδα ως συλλογική ευθύνη.

Πηγή:  Νέοι στο Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας Όλυμπος 2025 της Ecogenia με θεματική την Διαχείριση Καταστροφών και τη Διάνοιξη Μονοπατιών.

Πολλοί νέοι καλύπτουν στην πράξη κενά που αφήνουν οι θεσμοί. Φροντίζουν τοπία που εγκαταλείφθηκαν, ευαισθητοποιούν το κοινό όταν οι μεγάλοι φορείς σιωπούν, χτίζουν πράσινη κουλτούρα από το μηδέν. Και το κάνουν χωρίς θεσμική υποστήριξη, χωρίς σταθερή αναγνώριση και, συχνά, χωρίς χρηματοδότηση.

Παράλληλα, δικτυώνονται οριζόντια. Μαθαίνουν μεταξύ τους, ανταλλάσσουν μεθόδους, μεταφράζουν περιεχόμενο, προσαρμόζουν πρακτικές. Φτιάχνουν ανεξάρτητες συλλογικότητες, συμμετέχουν σε διεθνείς πρωτοβουλίες, διοργανώνουν δράσεις με διαγενεακό χαρακτήρα. Και κυρίως, δημιουργούν πολιτισμό συμμετοχής και όχι απλώς ακτιβισμό.

Το ζητούμενο σήμερα δεν είναι να «δώσουμε φωνή» στους νέους. Αυτή η φράση υπονοεί ότι τους λείπει κάτι. Δεν τους λείπει τίποτα. Έχουν φωνή, έχουν άποψη, έχουν εμπειρία και δράση. Το ερώτημα είναι αν οι ενήλικες και οι θεσμοί είναι πρόθυμοι να την ακούσουν. Όχι μόνο για να την «χρησιμοποιήσουν», αλλά για να την ενσωματώσουν στη λήψη αποφάσεων. Με όρους εμπιστοσύνης και ισοτιμίας.

Η περιβαλλοντική δράση των νέων δεν είναι περιφερειακή. Δεν είναι ούτε διακοσμητική, ούτε προσωρινή. Είναι αναγκαία. Είναι το παρόν και το μέλλον μιας οικολογικής μετάβασης που δεν μπορεί να περιμένει. Γιατί η φροντίδα για το περιβάλλον δεν είναι τεχνοκρατική υπόθεση. Είναι πολιτική πράξη. Και οι νέοι την υπηρετούν καθημερινά, από τα κάτω.

Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.