Ρηξικέλευθες αλλαγές στη διαχείριση του υδάτινου πόρου φέρνουν τα νέα Γενικά Σχέδια Υπηρεσιών Ύδατος που καλούνται να εκπονήσουν όλοι οι πάροχοι της χώρας, από την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ έως τις ΔΕΥΑ και τους ΤΟΕΒ, για την επόμενη πενταετία. Ο πρότυπος οδηγός της ΡΑΑΕΥ λειτουργεί ως ένα ολοκληρωμένο στρατηγικό εργαλείο, το οποίο φιλοδοξεί να καταγράψει την πραγματική εικόνα των υποδομών, να εντοπίσει τις αδυναμίες και να καθορίσει τις παρεμβάσεις για τη μείωση των διαρροών, την εξοικονόμηση πόρων και την επαναχρησιμοποίηση νερού. Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από το νέο πλαίσιο είναι ήδη έντονη, με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας να θέτει θεσμικές προϋποθέσεις και τους φορείς της αγοράς να προειδοποιούν: χωρίς επαρκή χρηματοδότηση και τεχνική υποστήριξη, οι νέες υποχρεώσεις κινδυνεύουν να μείνουν στα χαρτιά.
Οι βασικές απαιτήσεις του υπουργείου:
- Πλήρης εναρμόνιση με τα ΣΔΛΑΠ: Τα ΓΣΥΥ πρέπει να είναι απόλυτα συμβατά με τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ), τα οποία αποτελούν το βασικό εργαλείο σχεδιασμού των υδάτων, ώστε να αποφευχθούν επικαλύψεις και αντιφάσεις. Ζητά επίσης να λαμβάνονται υπόψη και τα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (ΣΔΚΠ).
- Ενσωμάτωση κόστους επαναχρησιμοποίησης: Το ΥΠΕΝ απαιτεί ρητή πρόβλεψη, ώστε στο κόστος ανά κυβικό μέτρο νερού να ενσωματώνεται και το κόστος επαναχρησιμοποίησης των λυμάτων, για να αποτυπώνεται το πραγματικό οικονομικό αποτύπωμα της διαχείρισης.
- Αναθεώρηση δεικτών: Ζητά την αναθεώρηση ορισμένων δεικτών παρακολούθησης, επισημαίνοντας ότι κάποιοι, όπως το «ποσοστό πραγματικών απωλειών», υπολογίζονται κεντρικά και όχι από τους ίδιους τους παρόχους.
- Προσοχή στις υποχρεώσεις: Εκφράζει την αντίθεσή του στη γενικευμένη υποχρέωση εκπόνησης σχεδίων διαχείρισης υδατικών πόρων και ασφάλειας νερού από όλους τους φορείς, υπενθυμίζοντας ότι, βάσει νόμου, η υποχρέωση αυτή αφορά αποκλειστικά την ΕΥΔΑΠ.
- Υποχρεωτική σύμφωνη γνώμη: Για την ενίσχυση της θεσμικής εγκυρότητας, προτείνει να είναι υποχρεωτική η σύμφωνη γνώμη των Διευθύνσεων Υδάτων των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων πριν από την έγκριση των ΓΣΥΥ.
Αγορά: Αδύνατη η εφαρμογή χωρίς ρεαλισμό και πόρους
Οι φορείς της αγοράς, με επικεφαλής την Ένωση Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΕΔΕΥΑ), αναγνωρίζουν τη σημασία του Οδηγού, αλλά κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Οι μικρές ΔΕΥΑ, ιδιαίτερα όσες εξυπηρετούν πληθυσμούς κάτω των 20.000 κατοίκων, στερούνται βασικών εργαλείων, προσωπικού και τεχνικής επάρκειας, γεγονός που καθιστά αδύνατη την πλήρη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του Οδηγού.
Οι αιχμές
- Κλιμακωτές υποχρεώσεις: Η ΕΔΕΥΑ ζητά αναδιάρθρωση της κατηγοριοποίησης των παρόχων σε τέσσερις διακριτές κατηγορίες, ώστε οι υποχρεώσεις και οι δείκτες να είναι κλιμακωτοί και να μην επιβαρύνουν δυσανάλογα τους μικρότερους φορείς.
- Αντίθεση στον δείκτη ILI: Εκφράζει πλήρη αντίθεση στη χρήση του δείκτη ILI (Infrastructure Leakage Index) για τη μέτρηση των διαρροών, καθώς κρίνεται ακατάλληλος για το ελληνικό πλαίσιο. Προτείνει την υιοθέτηση του δείκτη κυβικά μέτρα μη τιμολογούμενου νερού ανά χιλιόμετρο δικτύου ανά έτος, που θεωρείται πιο ακριβής.
- Ανησυχία για τα δεδομένα GIS: Ζητά αναστολή της υποχρέωσης υποβολής ολοκληρωμένων βάσεων δεδομένων GIS (γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών) για τις υποδομές, έως ότου θεσπιστεί ένα σαφές πλαίσιο που θα εγγυάται την ασφάλεια και την ορθή διαχείριση αυτών των κρίσιμων πληροφοριών.
- Κεντρικός φορέας υποστήριξης: Οι Τοπικοί Οργανισμοί Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ) και οι Περιφέρειες, όπως η Θεσσαλία, τονίζουν πως πολλοί ΤΟΕΒ λειτουργούν με ελάχιστο προσωπικό και δεν μπορούν να εκπονήσουν εξειδικευμένες μελέτες. Προτείνουν τη δημιουργία ενός κεντρικού φορέα τεχνικής υποστήριξης (π.χ. τύπου ΟΔΥΘ Α.Ε.) για να αναλάβει τον συντονισμό και την παροχή επιστημονικής βοήθειας.
Συνολικά, η αγορά επιμένει ότι ο νέος Οδηγός είναι αναγκαίος για τη μετάβαση σε ένα σύγχρονο μοντέλο διαχείρισης. Ωστόσο, προειδοποιεί πως χωρίς ρεαλισμό, ευελιξία, σαφείς προτεραιότητες και ουσιαστική θεσμική και οικονομική υποστήριξη, η υλοποίηση του πλαισίου κινδυνεύει να αποτύχει στην πράξη, μετατρέποντας μια φιλόδοξη μεταρρύθμιση σε “γράμμα του νόμου” χωρίς πρακτικό αποτέλεσμα.
