Της  Σοφίας Γιαλαμά,
Πρέσβειρα του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα,
Υπ. Διδάκτωρ, ΠΑ.Δ.Α, Ειδικός σε θέματα ESG & Κλιματικής Αλλαγής

Οι αυξανόμενες πιέσεις της κλιματικής αλλαγής υπονομεύουν σημαντικά την ανθεκτικότητα των κρίσιμων υποδομών στην Ελλάδα. Ειδικότερα, το ζήτημα της κλιματικής τρωτότητας στις  υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης γίνεται ολοένα και πιο ορατό. Η κλιματική τρωτότητα δείχνει πόσο ευάλωτες είναι οι εγκαταστάσεις (αντλιοστάσια, δεξαμενές, αγωγοί κλπ.) σε κλιματικούς κινδύνους. Στην πράξη, η τρωτότητα των υποδομών διαχείρισης νερού αποτυπώνεται μέσα από τις παρακάτω επιπτώσεις:

• Μείωση διαθέσιμου νερού – Η παρατεταμένη ξηρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες μειώνουν τα αποθέματα νερού.
• Φθορές στις εγκαταστάσεις και αυξημένο κόστος συντήρησης – Ακραία φαινόμενα όπως πλημμύρες, παγετός και θύελλες προκαλούν ζημιές σε αγωγούς, αντλιοστάσια και δεξαμενές, αυξάνοντας σημαντικά τις ανάγκες επισκευών.
• Υποβάθμιση ποιότητας νερού – Η ρύπανση και η άνοδος της θερμοκρασίας του νερού επηρεάζουν τη μικροβιολογική του ασφάλεια και τη συνολική ποιότητά του.
• Αύξηση ενεργειακής κατανάλωσης – Οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας και καύσωνα αυξάνουν τις ανάγκες άντλησης και επεξεργασίας νερού.

Η ανάλυση της κλιματικής τρωτότητας περιλαμβάνει τρεις συνιστώσες:

• Ευαισθησία: πόσο επηρεάζονται οι υποδομές από κλιματικούς κινδύνους.
• Έκθεση: πόσο εκτεθειμένες είναι οι υποδομές λόγω γεωγραφικής θέσης ή τοπικών κλιματικών συνθηκών.
• Συνδυασμό των δύο, που καθορίζει τον συνολικό βαθμό τρωτότητας.

Η κατανόηση της τρωτότητας είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό ανθεκτικών συστημάτων ύδρευσης. Και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη χώρα μας, η οποία συγκαταλέγεται στις 25 πιο ευάλωτες χώρες, καταλαμβάνοντας τη 19η θέση παγκοσμίως  σε κίνδυνο λειψυδρίας. Στην Αττική, τα αποθέματα νερού στους ταμιευτήρες έχουν μειωθεί πάνω από 50% σε σχέση με το 2022, αποτυπώνοντας τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα υδάτινα αποθέματα. Παράλληλα, οι απώλειες νερού στα δίκτυα ύδρευσης παραμένουν υψηλές με περίπου το 50% του πόσιμου νερού να χάνεται λόγω διαρροών και μη τιμολογούμενης κατανάλωσης, ποσοστό που είναι σχεδόν διπλάσιο σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οι συνέπειες είναι πολλαπλές, από σημαντικές ανισότητες στην πρόσβαση σε νερό μέχρι αύξηση του κόστους διαχείρισης, επαναχρησιμοποίησης και τιμολόγησης του νερού.

Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, αρμόδιοι φορείς προχωρούν σε στρατηγικά σχέδια ανθεκτικότητας και προτεραιοποίηση επενδύσεων. Ενδεικτικά, το νέο Πρόγραμμα Ανθεκτικότητας Υδάτων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (EIB) προβλέπει επενδύσεις 40 δισ. ευρώ τα επόμενα τρία χρόνια, σε ευθυγράμμιση με τη νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων (European Water Resilience Strategy), η οποία θέτει ως ευρωπαϊκό στόχο τη μείωση της κατανάλωσης νερού κατά τουλάχιστον 10% έως το 2030. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, οι επενδύσεις που απαιτούνται ανέρχονται σε 10 δισ. ευρώ με στόχο την αντιμετώπιση της λειψυδρίας και της συνολικής τρωτότητας των δικτύων.

Στο νέο αυτό πλαίσιο, η τεχνολογία παίζει καίριο ρόλο στη βελτιστοποίηση της διαχείρισης του νερού. Μεταξύ των διαθέσιμων τεχνολογικών λύσεων περιλαμβάνονται:

• Αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να προβλέπουν τη ζήτηση και τη ροή, καθώς και να συμβάλλουν στη μείωση του λειτουργικού κόστους.
• Προληπτική συντήρηση βάσει πραγματικών δεδομένων που μπορεί να υποστηρίξει τη μείωση βλαβών.
• Ψηφιακά δίδυμα (digital twins) που επιτρέπουν προσομοιώσεις για σενάρια πλημμυρών ή ανομβρίας, ενισχύοντας την ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα των φορέων διαχείρισης του νερού.
• Ευφυή πράσινα συστήματα ελέγχου διαρροών και παρακολούθησης ποιότητας υδάτων.

Παραδείγματα σε δήμους αποτελούν τα έργα  SM.A.S.H – Σούλι,  S.W.A.N. – Αίγιο και S.M.I.L.E. – Άργος, με τη συμβολή των εργαστηρίων LACAE του ΕΚΠΑ και STRESQLab του ΠΑ.Δ.Α., όπου αναπτύχθηκαν έξυπνα συστήματα που επιτρέπουν μεταξύ άλλων τη συνεχή παρακολούθηση και ταχύτερη απόκριση σε βλάβες και διαρροές.

Συμπερασματικά, υπάρχει ένα πλούσιο φάσμα καινοτόμων τεχνολογικών λύσεων που αλλάζουν τον τρόπο λειτουργίας και παρακολούθησης των υποδομών, προσφέροντας δυνατότητες για έγκαιρη πρόβλεψη, αποτελεσματική διαχείριση και ανθεκτικό σχεδιασμό.

Η ενημέρωση των πολιτών για υπεύθυνη κατανάλωση και εξοικονόμηση νερού και η ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών με επαρκή τεχνογνωσία σε σύγχρονες τεχνολογίες είναι εξίσου κρίσιμα βήματα προς την αποτελεσματική διαχείριση του νερού.

Ως εκ τούτου, είναι κρίσιμος ο συντονισμός πολιτικής, χρηματοδότησης, και τεχνολογίας, με κοινό παρονομαστή τη συνεργασία.

Σας προσκαλώ όλους λοιπόν να συμμετάσχετε στις ενημερωτικές και επιμορφωτικές εκδηλώσεις του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα στην Ελλάδα, ώστε να συνεργαστούμε και να γίνουμε όλοι συνδημιουργοί δράσεων για το κλίμα και το ίδιο το μέλλον μας.

Πώς να ξεκινήσετε; Εξερευνήστε τον Διαδραστικό Χάρτη του Συμφώνου για να δείτε τί συμβαίνει κοντά σας και γνωρίστε τους Πρέσβεις και Εταίρους, καθώς και τον Εθνικό Συντονιστή, που από κοινού προωθούν την αλλαγή και συμβάλλουν στη δημιουργία μιας πιο πράσινης Ευρώπης.

Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο [email protected] ή στο τηλέφωνο 210 6394608.