Η προστασία του φυσικού πλούτου της Ελλάδας δοκιμάζεται σκληρά, όχι μόνο από τις φυσικές καταστροφές, αλλά πρωτίστως από την ίδια τη διοικητική ανεπάρκεια και τη θεσμική συγκάλυψη. Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου (ΕΘΠΖ), το οποίο ιδρύθηκε το 1999 και αποτελεί το σημαντικότερο καταφύγιο ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta στη Μεσόγειο, έχει μετατραπεί σε «ξέφραγο αμπέλι» παρανομιών.
Μια άκρως αποκαλυπτική, κοινή παρέμβαση τριών κορυφαίων περιβαλλοντικών οργανώσεων (της ΑΡΧΕΛΩΝ, του MEDASSET και του WWF Ελλάς) στις 2 Ιουλίου 2026, ρίχνει άπλετο φως σε ένα θεσμικό σκάνδαλο. Τα τεκμηριωμένα στοιχεία καταδεικνύουν πως η περιβαλλοντική νομοθεσία στο νησί παρακάμπτεται συστηματικά, με τις ευλογίες της κρατικής απραξίας, εγκαθιδρύοντας ένα καθεστώς απόλυτης ατιμωρησίας για όσους καταστρέφουν το περιβάλλον.
Το καθεστώς ασυλίας και τα μηδενικά πρόστιμα της τελευταίας τριετίας
Η ανεξάρτητη έρευνα στα ψηφιακά, δημόσια δεδομένα της πύλης «Διαύγεια» αποκαλύπτει μια στατιστική πραγματικότητα που ισοδυναμεί με ομολογία διοικητικής παράλυσης: τα τελευταία τρία χρόνια, η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων δεν έχει επιβάλει ούτε μία (μηδέν) διοικητική κύρωση για περιβαλλοντικές παραβάσεις του ν. 1650/1986 στο νησί της Ζακύνθου.
Σε μια περιοχή που υφίσταται ασφυκτική τουριστική πίεση και διαρκή καταπάτηση προστατευόμενων ζωνών, η απουσία κυρώσεων δεν συνεπάγεται την ξαφνική, καθολική νομιμοφροσύνη των πολιτών. Αντιθέτως, υποδηλώνει την πλήρη κατάρρευση των ελεγκτικών μηχανισμών. Η επιλογή της τοπικής διοίκησης να απέχει από τα καθήκοντά της δημιουργεί ένα δίχτυ απόλυτης ασυλίας, στέλνοντας το επικίνδυνο μήνυμα σε κάθε επίδοξο παραβάτη πως το ρίσκο της περιβαλλοντικής αυθαιρεσίας είναι πρακτικά ανύπαρκτο.
Το σκάνδαλο της αμνήστευσης: Από τις 200.000 ευρώ στην επιστροφή χρημάτων
Το απόγειο της θεσμικής ολιγωρίας αποτυπώνεται σε μια υπόθεση που εκκρεμεί εδώ και μία δεκαετία. Κατά τα έτη 2015 και 2016, πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες, παράνομες χωματουργικές εργασίες και μαζικές αποψιλώσεις εντός αυστηρά προστατευόμενης περιοχής του Πάρκου. Οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις αλλοίωσαν δραματικά το φυσικό ανάγλυφο, καταστρέφοντας κρίσιμους οικοτόπους και διανοίγοντας δρόμους χωρίς καμία απολύτως έγκριση από τον αρμόδιο Φορέα Διαχείρισης.
Το 2018, ο κρατικός μηχανισμός επέβαλε το επιβεβλημένο διοικητικό πρόστιμο ύψους 200.000 ευρώ. Ωστόσο, η συνέχεια αποτελεί μνημείο κακοδιοίκησης. Το 2022, το πρόστιμο μειώθηκε σκανδαλωδώς στις 10.000 ευρώ και εν τέλει μηδενίστηκε πλήρως με απόφαση του διοικητικού πρωτοδικείου.
Το μέγα νομικό και ηθικό παράδοξο είναι το εξής: για την ίδια ακριβώς περιβαλλοντική καταστροφή, ο υπεύθυνος των εργασιών καταδικάστηκε αμετάκλητα από τα ποινικά δικαστήρια. Η αιτία για την ακύρωση του διοικητικού προστίμου βαραίνει αποκλειστικά την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, η οποία επέλεξε, προκλητικά, να μην ασκήσει τα διαθέσιμα ένδικα μέσα για να υπερασπιστεί την κύρωση που η ίδια είχε επιβάλει.
Το επιστέγασμα αυτής της μεθόδευσης ήταν η απόφαση της Περιφέρειας να επιστρέψει τα χρήματα που είχαν ήδη εισπραχθεί από τον παραβάτη, χαρακτηρίζοντάς τα ως «αχρεωστήτως καταβληθέντα». Ακόμη και η πρόσφατη προσφυγή των περιβαλλοντικών οργανώσεων απορρίφθηκε, εξαιτίας της κρατικής αδράνειας. Ουσιαστικά, μια αμετάκλητη ποινική καταδίκη μετατράπηκε, με κρατική ανοχή, σε διοικητική αμνήστευση.
Μαραθωνήσι: Μπετά στην καρδιά του προστατευόμενου βιότοπου
Η έλλειψη οποιασδήποτε προληπτικής εποπτείας επιβεβαιώθηκε με τον πλέον δραματικό τρόπο στις αρχές του 2025, στο εμβληματικό Μαραθωνήσι. Η νησίδα, που δεσπόζει στον κόλπο του Λαγανά, αποτελεί τον «πυρήνα» του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου, με το νομικό καθεστώς να απαγορεύει κατηγορηματικά την ανέγερση οποιουδήποτε κτίσματος.
Κι όμως, βαριές οικοδομικές εργασίες ξεκίνησαν εντελώς ανενόχλητα. Το πλέον ανησυχητικό είναι πως οι ελεγκτικές αρχές του κράτους παρέμεναν στο σκοτάδι. Η παράνομη δραστηριότητα ανεκόπη αποκλειστικά χάρη στα αντανακλαστικά και τις επείγουσες καταγγελίες των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Η έρευνα αποκαλύπτει ένα ακόμη σοβαρότερο θεσμικό ατόπημα: κατά την παράτυπη διαδικασία της αδειοδότησης, η πολεοδομία δεν ζήτησε ποτέ τη δεσμευτική γνωμοδότηση του αρμόδιου φορέα διαχείρισης του Πάρκου, παρακάμπτοντας ευθέως τη νομιμότητα.
Η ευρωπαϊκή ντροπή και το αίτημα για λογοδοσία
Η συστηματική υποβάθμιση του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου υπερβαίνει τα σύνορα της χώρας. Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα έχει βρεθεί κατ’ επανάληψη στο στόχαστρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και έχει καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για την ελλιπή προστασία του βιότοπου της χελώνας. Η παρούσα, συνεχιζόμενη ανοχή στην αυθαιρεσία εκθέτει τη χώρα σε νέο κύκλο υπέρογκων ευρωπαϊκών προστίμων.
Οι νόμοι δεν προστατεύουν το περιβάλλον όταν παραμένουν αδρανείς στα συρτάρια. Απαιτούν αυστηρή εφαρμογή, διαφανείς ελεγκτικούς μηχανισμούς και, κυρίως, ανάληψη πολιτικής και ποινικής ευθύνης από όσους συγκαλύπτουν τις παραβάσεις. Η ηγεσία της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων οφείλει να δώσει άμεσα, τεκμηριωμένες απαντήσεις για τους χειρισμούς της. Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου αποτελεί κληρονομιά εθνικής και παγκόσμιας σημασίας, η μετατροπή του σε πεδίο εργολαβικών και πελατειακών συμφερόντων συνιστά έγκλημα που δεν νοείται να παραμείνει ατιμώρητο.
