Η κλιματική κρίση δεν χτυπά πλέον μόνο την πόρτα των ελληνικών νοικοκυριών, αλλά έχει εισβάλει μόνιμα στο εσωτερικό τους, μετατρέποντας εκατομμύρια κατοικίες σε απειλητικούς «φούρνους». Μια νέα, αποκαλυπτική έρευνα που διεξήχθη από το ελληνικό γραφείο της Greenpeace σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτιρίου (ΕΙΠΑΚ) έρχεται να επιβεβαιώσει με τον πιο δραματικό τρόπο αυτό που πολλοί πολίτες βιώνουν καθημερινά: τα ελληνικά σπίτια αδυνατούν να προσφέρουν τη στοιχειώδη προστασία απέναντι στους ολοένα και πιο σφοδρούς θερινούς καύσωνες.
Με τον υδράργυρο να σκαρφαλώνει σε δυσθεώρητα ύψη, το φαινόμενο της θερινής ενεργειακής φτώχειας αναδεικνύεται στο νέο μεγάλο κοινωνικό και υγειονομικό πρόβλημα της χώρας. Δεν πρόκειται πλέον για μια αφηρημένη έννοια του μέλλοντος, αλλά για μια σκληρή πραγματικότητα που θέτει σε κίνδυνο την ποιότητα ζωής και την υγεία των πολιτών.
Η ταυτότητα της έρευνας: Σε αχαρτογράφητα νερά η στεγαστική ανθεκτικότητα
Η έκθεση με τίτλο «Κατοικίες σε κλιματική κρίση: Η θερινή ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα», βασίστηκε σε ενδελεχή έρευνα πεδίου. Οι ερευνητές κατέγραψαν επιστημονικά τις πραγματικές συνθήκες διαβίωσης σε 29 επιλεγμένες κατοικίες, διάσπαρτες σε έξι διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές της χώρας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Κοζάνη, Κρήτη και Λάρισα).
Τα ευρήματα είναι άκρως ανησυχητικά. Στη συντριπτική πλειονότητα των σπιτιών, οι εσωτερικές θερμοκρασίες διατηρούνται σταθερά μεταξύ 28°C και 31°C, ξεπερνώντας κατά πολύ το διεθνώς αποδεκτό όριο θερμικής άνεσης των 25°C. Το πιο σοκαριστικό στοιχείο, ωστόσο, είναι πως σε αρκετές περιπτώσεις τα θερμόμετρα έδειξαν θερμοκρασίες που άγγιξαν τους 34°C έως και 38°C σε εσωτερικούς χώρους.
Θερμικές παγίδες και ο αντίκτυπος στη δημόσια υγεία
Η έρευνα καταδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται αποκλειστικά στα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά, αλλά αποτελεί ένα δομικό χαρακτηριστικό του γερασμένου και ανεπαρκώς μονωμένου ελληνικού κτιριακού αποθέματος. Τα παλιά, αμόνωτα κτίρια τα οποία συνιστούν την πλειονότητα στη χώρα, μετατρέπονται κυριολεκτικά σε «θερμικές παγίδες». Κατά τη διάρκεια της ημέρας απορροφούν τεράστια ποσά θερμότητας από την ηλιακή ακτινοβολία, τα οποία εγκλωβίζουν στο εσωτερικό τους, με αποτέλεσμα να αδυνατούν να δροσιστούν επαρκώς ακόμα και κατά τις νυχτερινές ώρες.
Αυτό το φαινόμενο έχει άμεσες και επικίνδυνες επιπτώσεις. Η διαρκής έκθεση σε τόσο υψηλές εσωτερικές θερμοκρασίες υποβαθμίζει την ποιότητα του ύπνου, μειώνει την παραγωγικότητα και αυξάνει ραγδαία τους κινδύνους για τη σωματική ακεραιότητα. Η απειλή καθίσταται εντονότερη για τους ηλικιωμένους, τα μικρά παιδιά και τα άτομα με υποκείμενα νοσήματα, μετατρέποντας την ενεργειακή φτώχεια σε κατεξοχήν ζήτημα δημόσιας υγείας.
Το αδιέξοδο του κλιματισμού και η ανάγκη για παθητικά κτίρια
Μπροστά σε αυτή την αφόρητη κατάσταση, η πρώτη, ενστικτώδης αντίδραση είναι η προσφυγή στα κλιματιστικά. Ωστόσο, η ενεργειακή κρίση και οι συνεχιζόμενες ανατιμήσεις στα τιμολόγια ρεύματος δημιουργούν έναν ασφυκτικό κλοιό. Εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες διστάζουν να κάνουν εκτεταμένη χρήση των συστημάτων ψύξης υπό τον φόβο των υπέρογκων λογαριασμών, βιώνοντας τον καύσωνα απολύτως απροστάτευτοι. Παράλληλα, η μαζική και ταυτόχρονη χρήση κλιματιστικών δοκιμάζει τις αντοχές του εθνικού δικτύου ηλεκτροδότησης, αυξάνοντας τον κίνδυνο μπλακάουτ.
Σύμφωνα με τους ειδικούς του ΕΙΠΑΚ, η υπερβολική εξάρτηση από τον μηχανικό κλιματισμό δεν συνιστά βιώσιμη στρατηγική. Η λύση βρίσκεται στα «παθητικά κτίρια», τα οποία καταφέρνουν να διατηρούν άριστες συνθήκες θερμικής άνεσης (σταθερά κοντά στους 25°C) με ελάχιστη έως μηδενική κατανάλωση ενέργειας για ψύξη. Οι αποσπασματικές παρεμβάσεις ή τα υφιστάμενα προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ», που συχνά υλοποιούνται με ημίμετρα ή δεν προωθούν τις παρεμβάσεις σε επίπεδο ολόκληρης πολυκατοικίας λόγω ιδιοκτησιακής πολυπλοκότητας, δεν αρκούν πλέον για να θωρακίσουν τον πληθυσμό.
Προτάσεις πολιτικής απέναντι στη θερινή ενεργειακή φτώχεια
Όπως χαρακτηριστικά υπογράμμισε η Μυρτώ Πισπίνη, υπεύθυνη προγραμμάτων του ελληνικού γραφείου της Greenpeace, «όσο καθυστερούμε να λάβουμε μέτρα, εκατομμύρια πολίτες θα εξακολουθούν να ζουν σε σπίτια που το καλοκαίρι μετατρέπονται σε θερμικές παγίδες».
Η έκθεση κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και προτείνει μια σειρά από στοχευμένα μέτρα πολιτικής. Στις άμεσες προτεραιότητες εντάσσεται η μείωση των ρυθμιζόμενων χρεώσεων στους λογαριασμούς ενέργειας κατά τους θερινούς μήνες, καθώς και η ενίσχυση της πρόσβασης των ευάλωτων νοικοκυριών στην αυτοπαραγωγή ρεύματος και στις ενεργειακές κοινότητες. Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, ωστόσο, επιβάλλεται η ριζική αναδιαμόρφωση της στεγαστικής πολιτικής της χώρας.
