Η ελληνική αγορά ενέργειας βιώνει εντονότερα από ποτέ το λεγόμενο «παράδοξο της επιτυχίας». Η ραγδαία, σχεδόν γεωμετρική διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στο εθνικό μείγμα τα τελευταία χρόνια, έφερε μεν την πολυπόθητη πράσινη μετάβαση και τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά ταυτόχρονα δημιούργησε ένα ασφυκτικό περιβάλλον στην Αγορά Επόμενης Ημέρας (Day-Ahead Market).
Τις ώρες της μέγιστης ηλιοφάνειας, όταν η παραγωγή κορυφώνεται αλλά η εγχώρια ζήτηση παραμένει ήπια, η υπερπροσφορά πράσινης ενέργειας οδηγεί τις τιμές χονδρικής στο μηδέν ή ακόμη και σε αρνητικό έδαφος. Αν και αυτό λειτουργεί ως πολύτιμο ανάχωμα απέναντι στην εισαγόμενη ακρίβεια για τον τελικό καταναλωτή, για τους παραγωγούς μεταφράζεται σε άμεση απώλεια εσόδων. Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), αναγνωρίζοντας τον κίνδυνο οικονομικής κατάρρευσης χιλιάδων μικρομεσαίων επενδυτών, προχωρά σε μια καθοριστική νομοθετική ρύθμιση που αλλάζει άρδην το καθεστώς αποζημιώσεων.
Η τομή στις Συμβάσεις Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης (ΣΕΔΠ)
Η παρέμβαση του ΥΠΕΝ έρχεται έπειτα από συστηματικές και σκληρές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καταφέρνοντας να διορθώσει μια στρέβλωση που απειλούσε με “κόκκινα” δάνεια εκατοντάδες ενεργειακές κοινότητες, αγρότες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Μέχρι πρότινος, οι παραγωγοί που υπόκεινται σε Σύμβαση Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης (ΣΕΔΠ) έχαναν το δικαίωμα αποζημίωσης εάν η τιμή του συστήματος παρέμενε στο μηδέν (ή χαμηλότερα) για περισσότερες από δύο συνεχόμενες ώρες. Με τη νέα νομοθετική διάταξη, η οποία θα ισχύσει αναδρομικά από την 1η Ιουνίου 2026, εισάγεται ένας κρίσιμος διαχωρισμός:
-
Διατήρηση ενίσχυσης στις μηδενικές τιμές: Οι παραγωγοί θα συνεχίσουν να λαμβάνουν κανονικά τη λειτουργική τους ενίσχυση (ταρίφα) για την ενέργεια που εγχέουν στο δίκτυο, ακόμα και κατά τις ώρες που η τιμή εκκαθάρισης είναι ακριβώς μηδενική.
-
Ενεργοποίηση “πέναλτι” μόνο στις αρνητικές τιμές: Η απώλεια της ενίσχυσης θα εφαρμόζεται πλέον αυστηρά και μόνο στις περιπτώσεις όπου οι τιμές καταγράφονται σε αρνητικό έδαφος για πάνω από δύο συνεχόμενες ώρες.
Ο διαχωρισμός αυτός αποτελεί μια στρατηγική θεσμική νίκη, καθώς διασφαλίζει τη χρηματοοικονομική βιωσιμότητα των έργων, παραμένοντας ταυτόχρονα εναρμονισμένος με τους αυστηρούς ευρωπαϊκούς κανόνες (CEEAG) περί κρατικών ενισχύσεων.
Τα δεδομένα της υπερπαραγωγής στον ευρωπαϊκό Νότο
Για να γίνει απολύτως αντιληπτό το μέγεθος της πρόκλησης, αρκεί μια ματιά στα στατιστικά μεγέθη. Η εγκατεστημένη ισχύς μόνο από φωτοβολταϊκά συστήματα εκτοξεύτηκε από τα 2,6 GW το 2019, ξεπερνώντας πλέον τα 11 GW. Σύμφωνα με τα επικαιροποιημένα στοιχεία της έγκριτης διεθνούς δεξαμενής σκέψης (think tank) EMBER για το 2025, η Ελλάδα κατέκτησε την τρίτη θέση παγκοσμίως όσον αφορά τη διείσδυση των φωτοβολταϊκών ως ποσοστό της συνολικής ηλεκτροπαραγωγής.
Αυτή η αλματώδης ανάπτυξη, σε συνδυασμό με τις περιορισμένες διασυνδέσεις, οδήγησε το ελληνικό σύστημα (έως τον Ιούνιο του 2026) στην καταγραφή 203 ωρών με μηδενική τιμή και 242 ωρών με αρνητική. Αξίζει να σημειωθεί ότι το φαινόμενο δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνική ιδιαιτερότητα, αλλά δομικό χαρακτηριστικό ολόκληρου του ευρωπαϊκού Νότου. Συγκριτικά, αγορές με τεράστια ωριμότητα όπως η ισπανική, έχουν καταγράψει φέτος 659 ώρες με μηδενικές ή αρνητικές τιμές, ενώ η Πορτογαλία ακολουθεί με 558 ώρες.
Η αποθήκευση και η διαχείριση ζήτησης ως οριστική λύση
Η νομοθετική ρύθμιση του ΥΠΕΝ λειτουργεί πυροσβεστικά για τη ρευστότητα των έργων, αλλά η οριστική θεραπεία στο πρόβλημα των περικοπών (curtailment) και των αρνητικών τιμών ταυτίζεται αποκλειστικά με την «αποθήκευση». Χωρίς επαρκείς μπαταρίες, η πολύτιμη πράσινη ενέργεια που παράγεται τις μεσημβρινές ώρες, χάνεται οριστικά.
Προς αυτή την κατεύθυνση, το υπουργείο επιταχύνει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δομικών παρεμβάσεων:
-
Επίτευξη οροσήμου Ταμείου Ανάκαμψης: Προχωρά με ταχείς ρυθμούς η εγκατάσταση σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, με σαφή στόχο τα 700 MW έως τα τέλη Ιουνίου 2026.
-
Αδειοδοτική επιτάχυνση νέων έργων: Συνεχίζεται η συστηματική αξιολόγηση επενδύσεων αποθήκευσης των κατηγοριών 11Α και 11Β, καθώς και των αμιγώς εμπορικών έργων (merchant projects) που αναμένεται να αλλάξουν τις ισορροπίες στην αγορά.
-
Δίκαιος μηχανισμός περικοπών: Βρίσκεται προ των πυλών η έκδοση της Υπουργικής Απόφασης που θα ρυθμίζει τον αλγόριθμο αναδιανομής των περικοπών, εξασφαλίζοντας ότι η κατανομή τους θα γίνεται αναλογικά και δίκαια, προστατεύοντας τους μικρότερους παραγωγούς.
Παράλληλα, κομβικό ρόλο καλείται να παίξει η μετατόπιση της ζήτησης (Demand Response). Η πρόσφατη εισαγωγή των δυναμικών (πορτοκαλί) και διζωνικών τιμολογίων τον Απρίλιο του 2026, προσφέρει πλέον ισχυρά οικονομικά κίνητρα στους καταναλωτές (οικιακούς και βιομηχανικούς) ώστε να μεταφέρουν τις ενεργοβόρες δραστηριότητές τους τις ώρες της υψηλής παραγωγής από ΑΠΕ, λειτουργώντας ουσιαστικά ως «φυσικές μπαταρίες» για το δίκτυο.
