Για δεκαετίες, η λέξη «πυρηνικά» απουσίαζε παντελώς από τον δημόσιο διάλογο στην Ελλάδα. Οι τραυματικές μνήμες από διεθνή ατυχήματα και η έντονη σεισμική δραστηριότητα της περιοχής είχαν καταστήσει το ζήτημα ένα απόλυτο πολιτικό ταμπού. Ωστόσο, η παγκόσμια ενεργειακή κρίση, η ανάγκη για απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και η πρόσφατη ένταξη της πυρηνικής ενέργειας στην «πράσινη» ταξινομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης άνοιξαν μια χαραμάδα στη σχετική συζήτηση.

Η είδηση που μεταδόθηκε από το έγκριτο δίκτυο NucNet πριν 3 ημέρες έρχεται να μετατρέψει αυτή τη θεωρητική συζήτηση σε απτά δεδομένα: Η εταιρεία Athlos ολοκλήρωσε την πρώτη, ανεξάρτητη προκαταρκτική μελέτη χωροθέτησης (preliminary nuclear siting study) για την ελληνική επικράτεια. Η κίνηση αυτή είναι ιστορικής σημασίας, καθώς, για πρώτη φορά, τα επιχειρήματα μεταφέρονται από τον χώρο της ιδεολογίας στον χώρο της εφαρμοσμένης μηχανικής και της γεωλογίας.

Το προφίλ των SMRs: Γιατί δεν μιλάμε για νέα «Τσερνομπίλ»

Το σημαντικότερο στοιχείο που πρέπει να κατανοήσει το αναγνωστικό κοινό είναι ότι η μελέτη της Athlos δεν προτείνει την κατασκευή γιγαντιαίων, παραδοσιακών πυρηνικών σταθμών παλαιάς γενιάς. το ενδιαφέρον εστιάζεται αποκλειστικά στους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (Small Modular Reactors – SMRs).

Πρόκειται για την αιχμή του δόρατος της σύγχρονης πυρηνικής τεχνολογίας, η οποία προσφέρει λύσεις απολύτως προσαρμοσμένες στα μέτρα χωρών όπως η Ελλάδα:

• Εργοστασιακή κατασκευή: οι SMRs (συνήθως κάτω των 300 MW) κατασκευάζονται μαζικά σε εργοστάσια και μεταφέρονται ως έτοιμα «πακέτα» στο σημείο εγκατάστασης, μειώνοντας δραματικά το κόστος και τον χρόνο του έργου.

• Παθητικά συστήματα ασφαλείας: σε περίπτωση βλάβης ή ακραίου φυσικού φαινομένου, οι αντιδραστήρες αυτοί βασίζονται στους νόμους της φυσικής (π.χ. φυσική κυκλοφορία του νερού, βαρύτητα) για να ψυχθούν και να τεθούν εκτός λειτουργίας αυτόματα, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση ή εξωτερική παροχή ρεύματος.

• Ευελιξία στο δίκτυο: ιδανικοί για να υποστηρίξουν τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), προσφέροντας σταθερό «φορτίο βάσης» (baseload) όταν δεν φυσάει ή δεν έχει ήλιο, χωρίς τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που παράγει το φυσικό αέριο.

Τα αυστηρά φίλτρα χωροθέτησης και οι πιθανές περιοχές

Η χωροθέτηση μιας τέτοιας εγκατάστασης είναι μια εξαιρετικά περίπλοκη επιστημονική άσκηση. Η μελέτη της Athlos, ακολουθώντας τα αυστηρά πρωτόκολλα του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), θέτει στο μικροσκόπιο δεκάδες παραμέτρους:

1. Το σεισμικό ρήγμα: είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο για την Ελλάδα. ο χάρτης των υποψήφιων τοποθεσιών αποκλείει εξ ορισμού περιοχές με υψηλή σεισμική επικινδυνότητα (όπως το Ιόνιο) και αναζητά γεωλογικά σταθερά υποστρώματα, κυρίως στην κεντρική και βόρεια ηπειρωτική χώρα.

2. Η εγγύτητα σε δίκτυα μεταφοράς: η σύνδεση ενός σταθμού στο εθνικό δίκτυο απαιτεί βαριές υποδομές. Για τον λόγο αυτό, περιοχές που φιλοξενούσαν μέχρι πρότινος λιγνιτικά εργοστάσια (όπως η Δυτική Μακεδονία ή η Μεγαλόπολη) διαθέτουν σημαντικό προβάδισμα, καθώς το ηλεκτρικό δίκτυο υπερυψηλής τάσης είναι ήδη εγκατεστημένο.

3. Η πρόσβαση σε νερό: αν και οι νέοι αντιδραστήρες είναι πιο αποδοτικοί, η ανάγκη για ψύξη καθιστά απαραίτητη την ύπαρξη επαρκών υδάτινων πόρων (λίμνες, μεγάλα ποτάμια ή θάλασσα) σε κοντινή απόσταση.

Το ρυθμιστικό κενό και ο ρόλος της Πολιτείας

Ακόμη και αν βρεθεί η τέλεια τοποθεσία, η Ελλάδα απέχει πολλά χρόνια από το να δει έναν SMR σε λειτουργία. Το βασικότερο πρόβλημα είναι η πλήρης απουσία ρυθμιστικού και νομικού πλαισίου.

Σήμερα, η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (ΕΕΑΕ) διαθέτει τεράστια τεχνογνωσία, αλλά ο ρόλος της περιορίζεται κυρίως στον έλεγχο ραδιενέργειας από ιατρικές ή βιομηχανικές χρήσεις. Η χώρα δεν διαθέτει νομικό πλαίσιο αδειοδότησης πυρηνικών σταθμών, ούτε στρατηγική διαχείρισης αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων. Για να προχωρήσει ένα τέτοιο έργο, θα χρειαστεί να νομοθετηθεί ένα εντελώς νέο θεσμικό οικοδόμημα, το οποίο θα πρέπει να εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (Euratom).

Το μέλλον της ενέργειας απαιτεί καθαρές απαντήσεις

Η μελέτη της Athlos δεν προδικάζει καμία κυβερνητική απόφαση, ωστόσο πετυχαίνει κάτι εξίσου σημαντικό: βάζει τον «ελέφαντα στο δωμάτιο» και υποχρεώνει το επιστημονικό και πολιτικό προσωπικό της χώρας να συζητήσει με πραγματικά δεδομένα.

Καθώς η πίεση για ενεργειακή ασφάλεια σε προσιτό κόστος εντείνεται και οι στόχοι για μηδενικές εκπομπές ρύπων έως το 2050 γίνονται ασφυκτικοί, η Ελλάδα καλείται να αποφασίσει αν θα παραμείνει παρατηρητής των διεθνών εξελίξεων ή αν θα εξετάσει σοβαρά, με γνώμονα την απόλυτη ασφάλεια και την επιστήμη, την ένταξη των SMRs στο ενεργειακό της μείγμα. Το πρώτο, καθοριστικό βήμα, μόλις έγινε.