Η αγορά Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στην Ελλάδα αντιμετωπίζει μια σοβαρή πρόκληση: οι εκτεταμένες περικοπές παραγωγής και οι αρνητικές τιμές χονδρικής απειλούν τη βιωσιμότητα των έργων, με εκτιμώμενες απώλειες περίπου 2 TWh μόνο για το 2025, γεγονός που σημαίνει σημαντική μείωση εσόδων για τους επενδυτές. Ταυτόχρονα, η αγορά κατακλύζεται από ένα τεράστιο κύμα επενδυτικού ενδιαφέροντος, καθώς εκκρεμούν έργα σε διάφορα στάδια ωρίμανσης συνολικής ισχύος άνω των 40 GW, ενώ οι ήδη εκδοθείσες άδειες παραγωγής φτάνουν τα 77 GW (κυρίως σε φωτοβολταϊκά και αιολικά). Παρόλο που το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) θέτει στόχους εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ στα 24,3 GW για το 2030 (13,5 GW φωτοβολταϊκά και 10,8 GW αιολικά), ο ρυθμός ανάπτυξης του επενδυτικού κύκλου καθιστά πλέον βέβαιη την υπέρβαση αυτών των στόχων.

Ο μηχανισμός αντιστάθμισης

Το ενδιαφέρον της αγοράς στρέφεται πλέον στην παρουσίαση του μηχανισμού που θα αντισταθμίζει τις απώλειες των έργων λόγω υπερβολικών περικοπών παραγωγής. Ο μηχανισμός αυτός προβλέπει την παροχή αποζημιώσεων σε σταθμούς που υφίστανται σημαντική μείωση της παραγόμενης ενέργειας για λόγους εξισορρόπησης του συστήματος. Η παρουσίασή του, αν και βρισκόταν σε σχεδιασμό ήδη από το προηγούμενο έτος με τις ενώσεις της αγοράς να έχουν καταθέσει αναλυτικές προτάσεις, έχει καθυστερήσει σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις.

Σημαντικό είναι ότι η εφαρμογή του μηχανισμού θα συνδεθεί άμεσα με το νέο σύστημα τηλεδιαχείρισης των φωτοβολταϊκών, το οποίο εκτιμάται ότι θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία την προσεχή άνοιξη. Ο μηχανισμός θεωρείται κρίσιμος διότι, παρά το γεγονός ότι η ένταξη νέων έργων ΑΠΕ στο σύστημα προχωρά με ταχύ ρυθμό, η απουσία επαρκών εργαλείων διαχείρισης οδηγεί συχνά σε υπερπροσφορά ενέργειας. Η υπερβολική αυτή παραγωγή προκαλεί λειτουργικές δυσκολίες στο δίκτυο και οδηγεί σε υποχρεωτικές περικοπές, ιδίως για σταθμούς που συνδέονται σε δίκτυα υψηλής τάσης ή σε περιοχές με κορεσμένο ηλεκτρικό χώρο.

Παράλληλα, το ζήτημα έχει πλέον μεταφερθεί και στη Βουλή, με αφορμή το πρόσφατο νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ για τη δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Παραγωγών Ηλεκτρικής Ενέργειας από Φωτοβολταϊκά (ΠΟΣΠΗΕΦ) εξέφρασε έντονη αντίθεση στο άρθρο 56, που αφορά τους σταθμούς Φ/Β με ενσωματωμένες μονάδες αποθήκευσης. Σύμφωνα με την Ομοσπονδία, η πρόβλεψη για μόνιμο περιορισμό της μέγιστης ισχύος παραγωγής στο 60% της εγκατεστημένης ισχύος κρίνεται άδικη και αντιφατική: από τη μία το Υπουργείο αναγνωρίζει το πρόβλημα των περικοπών και των μηδενικών τιμών, δίνοντας κίνητρα για εγκατάσταση μπαταριών, και από την άλλη επιβάλλει έναν ουσιαστικό περιορισμό 40% σε όσους επιλέξουν να επενδύσουν σε αποθήκευση. Η Ομοσπονδία ζητά η ρύθμιση αυτή να ισχύσει αποκλειστικά για σταθμούς που δεν έχουν υποβάλει Δήλωση Ετοιμότητας μέχρι την έναρξη ισχύος του νέου νόμου. Σύμφωνα με πληροφορίες, το τρίπτυχο των αρνητικών τιμών – περικοπών – αποθήκευσης αναμένεται να αναδειχθεί σε κεντρικό θέμα συζήτησης και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αρκετοί παραγωγοί φέρονται να προετοιμάζουν επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας τη λήψη στοχευμένων μέτρων για τη διασφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας των έργων ΑΠΕ και τη σταθερότητα της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.