Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών και εσωτερικών πιέσεων για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέπεμψε ένα εξαιρετικά ηχηρό σήμα κινδύνου. Κατά τη διάρκεια της Ολομέλειας της Τετάρτης, 29 Απριλίου 2026, οι ευρωβουλευτές προχώρησαν στην υιοθέτηση μιας αυστηρής έκθεσης που αποτιμά την κατάσταση των θεμελιωδών δικαιωμάτων εντός της Ένωσης για τη διετία 2024-2025.
Η ψηφοφορία, η οποία ολοκληρώθηκε με 328 ψήφους υπέρ, 199 κατά και 98 αποχές, δεν είναι απλώς μια τυπική διαδικασία. Η συγκεκριμένη αριθμητική κατανομή αποτυπώνει ανάγλυφα την ιδεολογική πόλωση που επικρατεί στο ημικύκλιο μετά τις τελευταίες ευρωεκλογές, αλλά και την εντεινόμενη σύγκρουση μεταξύ των προοδευτικών/φιλοευρωπαϊκών δυνάμεων και των ευρωσκεπτικιστικών ή συντηρητικών μπλοκ γύρω από την ερμηνεία του Κράτους Δικαίου. Το κεντρικό συμπέρασμα του κειμένου είναι αδιαπραγμάτευτο: οι αξίες του άρθρου 2 της Συνθήκης της ΕΕ και ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων δεν αποτελούν «προαιρετικές συστάσεις», αλλά υποχρεωτικό νομικό κεκτημένο.
Η Δημοκρατική Διολίσθηση και η Ελευθερία του Τύπου
Ένα από τα πλέον ανησυχητικά ευρήματα της έκθεσης αφορά τη συστηματική συρρίκνωση των δημοκρατικών εγγυήσεων σε αρκετά κράτη-μέλη. Το Κοινοβούλιο διαπιστώνει ανοιχτές πολιτικές παρεμβάσεις στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και ευθεία στοχοποίηση της ελευθεροτυπίας. Σε μια εποχή που η ερευνητική δημοσιογραφία αποτελεί τον βασικό πυλώνα ελέγχου της εξουσίας, οι ευρωβουλευτές καταγγέλλουν τις εντεινόμενες απειλές κατά της σωματικής και νομικής ασφάλειας των δημοσιογράφων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις πρακτικές αυθαίρετης παρακολούθησης και στη χρήση κακόβουλων λογισμικών κατασκοπείας (spyware), ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει έντονα και τη χώρα μας. Το Ευρωκοινοβούλιο απαιτεί την άμεση θέσπιση αυστηρότερων διασφαλίσεων, ενώ παράλληλα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τον αντίκτυπο της παραπληροφόρησης και των εξωτερικών παρεμβάσεων στη χειραγώγηση των εκλογικών διαδικασιών. Η αυστηρή εφαρμογή της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) και της Πράξης για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) κρίνεται πλέον ως ζήτημα υψίστης εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Στο Μικροσκόπιο τα Σύνορα της ΕΕ
Το πεδίο της μετανάστευσης αποτελεί τον «αδύναμο κρίκο» της ευρωπαϊκής συνοχής, σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης. Εν μέσω της εφαρμογής του νέου Συμφώνου της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το Κοινοβούλιο καταγράφει επικίνδυνες αποκλίσεις στην εθνική ερμηνεία του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.
Η έκθεση υιοθετεί σκληρή γλώσσα απέναντι σε πρακτικές στα εξωτερικά σύνορα, καταδικάζοντας περιστατικά κακομεταχείρισης και άσκησης βίας κατά μεταναστών. Υπογραμμίζεται η απόλυτη απαγόρευση κάθε μορφής απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης και υπενθυμίζεται η δεσμευτικότητα της αρχής της μη επαναπροώθησης (non-refoulement). Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ευρωβουλευτές ζητούν επιτακτικά την οργάνωση συντονισμένων, ευρωπαϊκών επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης στη θάλασσα, με άμεση αποβίβαση των διασωθέντων σε ασφαλείς λιμένες, αμφισβητώντας ουσιαστικά τις μονομερείς πρακτικές ορισμένων κρατών-μελών.
Έμφυλη Βία, Ισότητα και η Στοχοποίηση της Κοινωνίας των Πολιτών
Η κοινωνική ατζέντα καταλαμβάνει κεντρικό ρόλο στο ψήφισμα. Οι ευρωβουλευτές ζητούν να αναγνωριστεί νομικά η γυναικοκτονία ως διακριτό έγκλημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μια πρόταση που βρίσκει ισχυρά ερείσματα στις σύγχρονες κοινωνικές διεκδικήσεις. Παράλληλα, καταδικάζουν απερίφραστα τις αντιεπιστημονικές «πρακτικές μεταστροφής» και τη συστημική οπισθοδρόμηση που παρατηρείται σε κράτη-μέλη αναφορικά με τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και τη σεξουαλική/αναπαραγωγική υγεία των γυναικών.
Στο ίδιο πλαίσιο, καταγράφεται η δραματική πίεση που υφίσταται ο χώρος της κοινωνίας των πολιτών. Οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και οι ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων αντιμετωπίζουν έναν ασφυκτικό κλοιό: οικονομικός στραγγαλισμός, εκστρατείες συστηματικής δυσφήμισης, νομικές διώξεις και ποινική στοχοποίηση. Το Κοινοβούλιο προτείνει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού «ταχείας ανταπόκρισης» που θα προσφέρει άμεση νομική και οικονομική προστασία στις οργανώσεις που απειλούνται.
Στέγαση και Φτώχεια η Κοινωνικοοικονομική Διάσταση
Αποδεικνύοντας ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα δεν περιορίζονται στις ατομικές ελευθερίες αλλά επεκτείνονται στον πυρήνα της αξιοπρεπούς διαβίωσης, το Ευρωκοινοβούλιο εστιάζει στην καλπάζουσα φτώχεια και τον στεγαστικό αποκλεισμό. Η κρίση στέγης, που μαστίζει πλέον τα περισσότερα αστικά κέντρα της Ευρώπης (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας), αντιμετωπίζεται ρητά ως ζήτημα παραβίασης θεμελιωδών δικαιωμάτων. Την ίδια ώρα, η έκθεση στηλιτεύει τη διαφθορά, την κακοδιαχείριση των κοινοτικών κονδυλίων και τις τριτοκοσμικές συνθήκες κράτησης στα σωφρονιστικά ιδρύματα.
Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά η εισηγήτρια της έκθεσης, Anna Strolenberg (Πράσινοι, Ολλανδία): «Τα θεμελιώδη δικαιώματα πρέπει να παραμείνουν αδιαπραγμάτευτα. Η παρούσα έκθεση δεν αφορά αφηρημένες έννοιες, αλλά πραγματικές ζωές. Όσοι υπερασπίζονται τους άλλους πρέπει να προστατεύονται, όχι να τιμωρούνται». Το μπαλάκι πλέον βρίσκεται στο γήπεδο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Το ερώτημα που πλανάται στις Βρυξέλλες είναι εάν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διαθέτουν την πραγματική πολιτική βούληση να μετατρέψουν αυτές τις επισημάνσεις σε δεσμευτικές πολιτικές, ή εάν ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων θα συνεχίσει να εφαρμόζεται αλά καρτ
